اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ لَنَحن‌ُ أَعلَم‌ُ بِالَّذِين‌َ هُم أَولي بِها صِلِيًّا (70)
پس هر آينه ما داناتريم بکساني که آنها سزاوارترند بجهنم و عذابهاي آن از حيث احتراق و سوختن بآتش.
ثُم‌َّ لَنَحن‌ُ أَعلَم‌ُ چون علم الهي ذاتي و عين ذات و غير متناهي و غير محدود است از باطن و ظاهر هر که با خبر است. (بالذين) از کفار و منافقين و مخالفين و معاندين و اهل معاصي. هُم أَولي بِها آنهايي که استحقاق عذاب بيشتر و زيادتر و سخت‌تر دارند. صليّا احتراق و سوزش آنها زيادتر است چنانچه مي‌فرمايد:
در سوره اعلي وَ يَتَجَنَّبُهَا الأَشقَي الَّذِي يَصلَي النّارَ الکُبري آيه 11 و 12
جلد 12 - صفحه 471
12 وَ يَصلي سَعِيراً انشقاق آيه 12- وَ سَيَصلَون‌َ سَعِيراً نساء آيه 11 ثُم‌َّ الجَحِيم‌َ صَلُّوه‌ُ حاقه آيه 31 الي غير ذلک از آيات شريفه، و از براي اينکه ماده معاني ديگري است مثل صلوة بمعني نماز که در قرآن موارد بسياري امر نماز را بيان فرموده و بمعني دعاء وَ صَل‌ِّ عَلَيهِم إِن‌َّ صَلاتَک‌َ سَکَن‌ٌ لَهُم و بمعني شمول رحمت و طلب رحمت.
أُولئِک‌َ عَلَيهِم صَلَوات‌ٌ مِن رَبِّهِم بقره 153 إِن‌َّ اللّه‌َ وَ مَلائِکَتَه‌ُ يُصَلُّون‌َ عَلَي النَّبِي‌ِّ يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيه‌ِ وَ سَلِّمُوا تَسلِيماً احزاب آيه 56.
(تنبيه) نعم بهشتي و عذابهاي جهنمي ذي روح هستند اهل بهشت به مقدار قابليت خود از نعم بهشتي التذاذ مي‌برند يک درجه دو درجه الي هزار درجه بسا التذاذ مي‌برند هر کدام بتفاوت درجات ايمان و مراتب اخلاقي و زيادتي اعمال صالحه، و اهل عذاب هم بتفاوت درکات مفر و عناد و صفات خبيثه و اعمال سيئه معذّب مي شوند، مثلا در بهشت يک ماکول مامور است باين يک درجه لذت بخشد، و بديگري هزار درجه و يک عذاب مثل آتش مأمور است باين يک مرتبه بسوزاند، و بآن هزار مرتبه، چنانچه در دنيا هم ايمان و کفر اخلاق حسنه و سيئه اعمال صالحه و سيئه تفاوت درجات زياد دارد، و قياس ايمان علي عليه السّلام را و صفات حميده و عبادات و اعمال صالحه او را با ادني درجه اهل ايمان و هکذا انفاق اوّلي و دومي را با ضعيف ترين کفار و معاندين.