تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا (72)
«1» منهج الصادقين ج 5 ص 445.
جلد 8 - صفحه 213
ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا پس نجات دهيم آنان را که پرهيز کردند از شرک و معاصى، يعنى بيرون آوريم ايشان را از جهنم. وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا: و بگذاريم ستمکاران را يعنى اهل شرک و کفر را در آتش جهنم در حالتى که به زانو درآمدگان باشند از شدت تنگى مکان و شدت هول آن. يا آنکه جماعات مختلفه باشند در آن و به عذابهاى متفاوته.
تنبيه: مفسرين را در اين آيه شريفه دو قول است:
اول: آنکه مراد ورود دخول است، يعنى تمام خلايق در جهنم داخل شوند و لکن مؤمنين نجات يابند بدون هيچ المى براى دريافتن قدر نعمت بهشتى و فضل الهى. و مؤيد اينست نقل ابو صالح از ابو سمينه که گفت: ما را در بصره اختلاف شد در معنى ورود، جمعى گفتند مؤمن به جهنم نرود، و بعضى گفتند داخل شود و بيرون آيد به دليل «ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا» اين را از جابر بن عبد اللّه انصارى سؤال نموديم، گفت: اين هر دو گوش من کر باشد اگر از رسول خدا صلى اللّه عليه و آله نشنيده باشم، مى‌فرمود: ورود دخول است و هيچ برّ و فاجرى نماند مگر آنکه در جهنم درآيد، و لکن آتش بر مؤمنان سرد و سلامت گردد مانند ابراهيم. بعد از آن مؤمنان را بيرون آرند و کافران را باقى گذارند. «1» قول دوم: مراد ورود گذشتن و رسيدن به آن است نه داخل شدن، و مؤيد اين قول است حديث على بن ابراهيم قمى (رحمه اللّه) از ابى العلاء از حضرت صادق عليه السلام در اين آيه «وَ إِنْ مِنْکُمْ إِلَّا وارِدُها» فرمود: آيا نشنيدى مرد مى‌گويد (وردنا ماء بنى فلان) وارد شديم آب فلان طايفه را؛ پس آن ورود است، و حال آنکه داخل نشده است آن را «2». و در حديث ديگر فرمود: اين آيه منسوخ است بقوله «إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُونَ» «3» و «4»
«1» مجمع البيان ج 3 ص 526.
«2» تفسير قمى ج 2 ص 52.
«3» سوره انبياء آيه 101.
«4» تفسير قمى ج 2 ص 52.
جلد 8 - صفحه 214
تنذير: آيات شريفه تحذير است بندگان را از کفر و شرک و معاصى.
در امالى- صدوق (رحمه اللّه) روايت نموده از عمرو بن ثابت از حضرت باقر عليه السلام فرمود: بدرستى که اهل جهنم عوعو کنند مانند سگ و گرگ از آنچه ببينند از عذاب دردناک، پس چه گمان دارى به قومى که حکم نشود که بميرند و تخفيف نيابد از آنها عذاب، تشنه، گرسنه، چشمهاى ايشان با کدرت، کر، کور، لال، سياه، ذليل، پشيمان و غضب شدگان؛ پس رحم نشوند از عذاب و تخفيف نگردد از ايشان و در آتش انداخته شوند و از حميم بياشامند و از زقوم بخورند و پاره‌هاى آتشين قطعه قطعه شوند و به گرزها زده شوند و ملائکه غلاظ و شداد رحم نکنند، پس ايشان در جهنم به رويهاى خود کشيده شوند، با شياطين قرين و در بندها و غلها بسته گردند، اگر بخوانند اجابت نشود، و اگر حاجتى سؤال کنند برآورده نشود «1». اينست حال کسى که داخل آتش شود. و البته شخص متدين معتقد از آنچه موجب گرفتارى به چنين عذابهائى است بپرهيزد و اصلاح کار خود بنمايد.