آیه ۷۲ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۷۲ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۰

ثُمَ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيّاً

سپس آنها را که تقوا پیشه کردند از آن رهایی می‌بخشیم؛ و ظالمان را -در حالی که (از ضعف و ذلّت) به زانو درآمده‌اند- در آن رها می‌سازیم.

معنی کلمات و عبارات
«نَذَرُ»: رها می‌سازیم. «جِثِیّاً»: (نگا: مریم / ).
نزول
نکات آیه
۱- خداوند، درپى ورود همگان به دوزخ، تقواپیشگان را از آن نجات مى دهد. «و إن منکم إلاّ واردها ... ثمّ ننجّى الذین اتقوا» ۲- تقوا، مایه نجات یافتن آدمى، از دوزخ «ثمّ ننجّى الذین اتقوا» ۳- خداوند، ستم پیشگان را در جهنم، به صورت زانو بر زمین زده، رها خواهد ساخت. «و نذر الظلمین فیها جثیًّا» «جثىّ»; یعنى، بر زانونشستگان، این گونه نشستن، نمودى از دلهره و حقارت و ناتوانى است. ۴- ستم کاران در حضیض ذلت و زبونى، گرفتار دوزخ خواهند شد. «و نذر الظلمین فیها جثیًّا» کاربرد فعل «نذر» در مواردى است که چیزى را به جهت بى اهمیتى و فرومایگى آن رها کنند. این مفهوم و نیز حالت نیم خیزبودن ظالمان، جملگى حکایت از ذلت، زبونى و سرگردانى آنان در دوزخ دارد. ۵- ترک تقوا، ظلم است و ظلم نشانه بى تقوایى. «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین» در این آیه، مردم به دودسته تقسم شده اند: متقى یا ظالم. براین اساس شخص بى تقوا از ظالمان است و ظلم نیز نشانه بى تقوایى خواهد بود. ۶- استکبار و گردن فرازى در برابر حقایق و معارف الهى، ظلم است. «على الرحمن عتیًّا ... و نذر الظلمین فیها» در آیات پیشین سخن از احضار مستکبران و تعیین اولویت هاى آنان براى ورود به جهنم بود. مقتضاى ارتباط این آیه با آیات گذشته، آن است که از جمله ظالمان مطرح شده در این آیه، مستکبران و عصیان گران هستند که آیات قبل در باره آنان سخن گفته بود. ۷- منکران معاد، در زمره ستم کاراند. «و یقول الإنسن ... و نذر الظلمین فیها جثیًّا» موضوع اصلى بحث در این چند آیه، انکار معاد و پى امدهاى آن بود. در این آیه نیز، از منکران معاد به عنوان «ظالم» یاد شده است. ۸- ظلم، موجب استحقاق دوزخ است. «و نذر الظلمین فیها جثیًّا» تکیه بر عنوان «ظلم» براى باقى ماندگان در دوزخ، از نقش ظلم در استحقاق آن کیفر حکایت دارد. ۹- دوزخ، گذرگاهى براى تقواپیشگان و اقامت گاهى براى ستم کاران است. «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین فیها» ۱۰- لزوم کسب تقوا و پرهیز از ظلم «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین فیها» ۱۱- تقوا، موجب نجات از جهنم و پایدارى بر ظلم، موجب بقاى در آن «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین فیها» «اتقوا» فعل و نشان دهنده حدوث است; ولى «ظالمین» اسم و دال کننده بر ثبوت است بنابرگفته برخى از مفسران، این تفاوت به جهت بیان رحمت گسترده الهى است که اگر کسى فعل تقوا به او منتسب گردد، نجات مى یابد; ولى تا کسى به وصف ظلم متصف نگردد و عنوان «ظالم» بر او صدق نکند، در دوزخ ماندگار نخواهد بود. ۱۲- باید از انکار معاد و سرکشى در برابر خداوند، پرهیز کرد. «أوَلا یذکر الإنسن ... أیّهم أشدّ على الرحمن عتیًّا ... ثمّ ننجّى الذین اتقوا» در این مجموعه آیات، آنچه مطرح است مسائل عقیدتى و فکرى، به خصوص در زمینه معاد است. احتمالاً مقصود از «تقوا» در «اتقوا» - به قرینه آیات قبل - همان باور به معاد و پرهیز از خیره سرى و گردن کشى در برابر خداوند باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۳- «عن رسول اللّه(ص) قال: یردّ الناس النار ثمّ یصدرون بأعمالهم فأولهم کلمع البرق، ثمّ کمرّ الریح، ثمّ کحضر الفرس، ثمّ کالراکب، ثمّ کشد الرجل، ثمّ کمشیة ; از رسول خدا(ص) روایت شده که فرمود: مردم وارد آتش مى شوند، آن گاه به میزان اعمالشان از آن خارج مى گردند، پس اولین گروه به سرعت تابش برق و گروه بعدى به سرعت وزش باد و گروه بعد مانند دویدن اسب و گروه دیگر مانند سواره و گروهى مانند دویدن مرد و دسته اى مانند راه رفتن مرد [از آتش خارج مى شوند]». [منبع: مجمع البیان، ج ۶، ص ۸۱۲; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۳۵۳، ح ۱۳۱.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
  • ظلم، سبب محرومیّت از راهیابی به بهشت+۱ آیه
  • تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۳ آیه
  • تقوا، مایه نجات ادمی از عذاب دوزخ+۴ آیه
  • تهدید شدن ظالمان به عذاب در قیامت، از جانب خدا+۴ آیه
  • ظلم، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۲ آیه
  • نجات متّقین از جهنّم+۱ آیه
  • حتمی بودن ورود همگان به جهنّم و نجات یافتن اهل تقوا از ان+۲ آیه
  • کیفر و هلاکت ستمگران و گناه کاران، مقتضای ربوبیّت خداوند+۱ آیه
  • نجات تقواپیشگان از پل صراط و گرفتاری ستمگران به ان+۱ آیه
  • تکذیب معاد، عملی ظالمانه و تکذیبگران معاد، مردمی ستم پیشه+۳ آیه
  • تهدید شدن ظالمان به عذاب در قیامت، از ناحیه خدا+۳ آیه
  • گرفتاری به عذاب در اخرت، پیامد ظلم و ستمگری+۳ آیه
  • سرکشان عصیانگر، مردمانی ظالم+۱ آیه
  • گناهکاران، مردمی ستم پیشه+۲ آیه
  • بی تقوایی، نمودی از ظلم+۵ آیه
  • سرکشی در مقابل خدای رحمان، عملی ظالمانه+۱ آیه
  • ارتکاب گناه و تمرّد از فرمانهای الهی، ظلم، و درپی دارنده کیفر الهی+۲ آیه
  • تقواپیشگی، مانع ظلم و طغیان، و متّقین، مبرّا از ان+۶ آیه
  • تقواپیشگی موجب نجات از عذاب جهنّم+۴ آیه
  • تقواپیشگان از نجات یافتگان از عذاب جهنّم+۴ آیه
  • ورود همه انسانهای مشرک به جهنّم، قضای قطعی خداوند+۳ آیه
  • ورود انسانها به جهنّم، حکم و قضای الهی+۱ آیه
  • مترفان امّتهای گذشته، مردمانی ظالم و کافر
  • مُنجی/ اسماوصفات+۱ آیه
واژه‌ها