اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ نُنَجِّي الَّذِين‌َ اتَّقَوا وَ نَذَرُ الظّالِمِين‌َ فِيها جِثِيًّا (72)
زيرا اينکه معني فرع دخول است، و بعضي گفتند تمام داخل مي‌شوند لکن آتش بر اهل ايمان برد و سلامت ميگردد، چنانچه بر ابراهيم شد در آيه شريفه.
قُلنا يا نارُ کُونِي بَرداً وَ سَلاماً عَلي إِبراهِيم‌َ انبياء آيه 69 بعضي گفتند سهم اهل ايمان از آتش جهنّم تب است که در دنيا عارض او ميشود، زيرا در خبر است که فرمود:
الحمي من قيح جهنم
و لکن آنچه بنظر ميرسد و اخبار بسيار داريم و از ضروريات دين است مسئله صراط است که جسر جهنم است و بايد اهل بهشت از اينکه صراط عبور کنند ورود در اينکه صراط ورود در جهنم است و گذشتن از آن نجات است، پس معناي وَ إِن مِنکُم إِلّا وارِدُها ورود بر صراط است، و در اخبار هم داريم که صراط سه قسمت است، يک قسمت سراشيب، و يک قسمت مساوي، و يک قسمت سربالا، و البته در قسمت سراشيب وارد جهنم ميشود، و در قسمت سربالا نجات پيدا مي‌کند، و اينکه صراط هفت قنطره دارد در هر قنطره سؤال از امري مي‌کنند. قنطره اول که اول صراط است سؤال از ايمان تا قنطره آخر که آخر صراط است سؤال از مظالم و اينکه ورود بر صراط.
جلد 12 - صفحه 473
کان‌َ عَلي رَبِّک‌َ حَتماً مَقضِيًّا.
ثُم‌َّ نُنَجِّي الَّذِين‌َ اتَّقَوا وَ نَذَرُ الظّالِمِين‌َ فِيها جِثِيًّا پس از ورود نجات ميدهم کساني را که داراي تقوي باشند و واميگذاريم ظالمين را در جهنم زانو درآمده. ثُم‌َّ نُنَجِّي الَّذِين‌َ اتَّقَوا از براي تقوي مراتبي است، مرتبه اولي تقوا، تقواي از عقايد فاسده است و مذاهب باطله و معاصي که باعث سلب ايمان ميشود و لو حين رحلت از دنيا که مرادف با ايمان است که انسان با ايمان از دنيا رود، و مرتبه اعلاي تقوا، تقواي از توجه بغير خدا در کليه امور و حالات و بين هما متوسطات از حيث مراتب ايمان و از حيث اخلاق و از حيث اعمال و آيه شريفه باطلاقها شامل جميع مراتب ميشود که بالاخره اهل ايمان کلّا نجات پيدا مي‌کنند و لو در مراحل قبل گرفتاريهايي داشته باشند بسعه رحمت الهي و شفاعت شفعاء نجات مينمايند.
وَ نَذَرُ الظّالِمِين‌َ فِيها جِثِيًّا و مراد از ظالمين غير اهل ايمان هستند از کفار و مشرکين و معاندين و منکر بعض ضروريات دين، يا ضروريات مذهب حقه اثني عشري، يا اعمال و اقوالي که موجب زوال ايمان ميشود که هم ظلم بدين کردند و هم ظلم بنفس و هم ظلم بغير از مسلمين که ظالم مطلق است.