آیه ۷۵ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۷۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۰

قُلْ مَنْ كَانَ فِي الضَّلاَلَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمٰنُ مَدّاً حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذَابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكَاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً

بگو: «کسی که در گمراهی است، باید خداوند به او مهلت دهد تا زمانی که وعده الهی را با چشم خود ببینند: یا عذاب (این دنیا)، یا (عذاب) قیامت! (آن روز) خواهند دانست چه کسی جایش بدتر، و لشکرش ناتوانتر است!»

معنی کلمات و عبارات
«فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدّاً»: بگذار خداوند مهربان به طریق استدراج بدیشان مهلت دهد. جمله طلبی است در معنی خبری. یعنی: خداوند مهربان بدیشان مهلت می‌دهد. «إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ»: چه عذاب دنیوی و چه عذاب اخروی. واژه (الْعَذابَ) و (السّاعَةَ) بدل از (ما) است. «جُنداً»: لشکر. لشکریان. مراد دسته و گروه و یاران و مددکاران است.
نزول
نکات آیه
۱- مهلت دهى خداوند، به ماندگان در وادى گمراهى و عدم تعجیل در عذاب آنها «قل من کان فى الضللة فلیمدد له الرحمن مدًّا» «لیمدد» فعل امر از «مدّ» است و «مدّ له»; یعنى، او را رها ساخت و به وى مهلت داد (لسان العرب). گفتنى است که این معنا، مصداق معناى اصلى «مدّ» است که کشاندن چیزى در ناحیه طول آن مى باشد. در آیه مورد بحث مقصود، مهلت خداوند به کافران و پایان ندادن کار آنها با عذاب است. ۲- مهلت به گمراهان و کافران، سنت خداوند است. «من کان فى الضللة فلیمدد له الرحمن مدًّا» به کارگیرى فعل امر (فلیمدد) در مورد مهلت دهى به کافران، از حتمى بودن این امهال و سنت بودن آن حکایت مى کند; چرا که خداوند آن را به صورت الزام بر خود بیان فرموده است. ۳- بیان سنت «استدراج» و «امهال» خداوند در باره فرورفتگان در ورطه گمراهى، وظیفه اى که بر عهده پیامبر(ص) است. «قل من کان فى الضللة» فعل «کان» - که براى دلالت بر استمرار است - حکایت از عمق ضلالت و دیرینه بودن آن دارد. ۴- مهلت خداوند به کافران و گمراهان، جلوه اى از رحمت گسترده او است. «فلیمدد له الرحمن مدًّا» «رحمان»; یعنى، داراى رحمت گسترده و فراگیر. ۵- «رحمان»، از اوصاف خداوند است. «فلیمدد له الرحمن» ۶- رحمت خدا حتى کافران و گمراهان را نیز فرا مى گیرد. «فلیمدد له الرحمن مدًّا» ۷- هدف از مهلت به گمراهان و ترک عذاب دنیوى آنان، افزایش ضلالت آنها است. «من کان فى الضللة فلیمدد له الرحمن مدًّا» تقابل این آیه با آیه بعد - که در باره هدایت یافتگان است - گویاى برداشت یاد شده است. در آن آیه آمده که «هدایت افزایش مى یابد» و در این آیه آمده است که «به گمراهان مهلت مى دهیم». قرینه بودن هر آیه براى دیگرى، نتیجه مى دهد که به هر دو فرقه فرصت داده مى شود تا هدایت راه یافتگان و ضلالت گمراهان افزایش یابد. این گونه بیان را «فن احتباک» مى نامند. ۸- کفرورزى به آیات الهى، فریفتگى به جاه و مقام و دل بستن به هم فکران در برابر مؤمنان، از نمودهاى کامل گمراهى «قل من کان فى الضللة» جمله «من کان فى الضلالة ...» پاسخى است به گفته کافران که هنگام شنیدن آیات خدا، به مؤمنان مى گفتند: «أىّ الفریقین خیر ...». در این آیه کافرانِ به آیات الهى، اهل ضلالت معرفى شده اند و در آیه بعد مؤمنان به آیات الهى، اهل هدایت قلمداد شده اند. ۹- خداوند، برخى از گمراهان را به عذاب دنیوى مبتلا مى سازد و عده اى را به عذاب اخروى گرفتار خواهد ساخت. «حتّى إذا رأوا ما یوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة» مراد از «العذاب» به قرینه «الساعة» عذاب دنیوى است. ۱۰- عذاب الهى در دنیا و یا فرا رسیدن مرگ و قیامت، پایان مهلت خداوند به گمراهان «حتّى إذا رأوا ما یوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة» «الساعة» در اغلب موارد استعمال در قرآن، به معناى «قیامت» است; ولى در این آیه چون سخن از پایان مهلت است و پایان مهلت نیز همان مرگ است، مراد از «الساعة» قیامت با تمام مقدمات آن خواهد بود. ۱۱- «الساعة»، از نام هاى قیامت است. «إمّا العذاب و إمّا الساعة» ۱۲- گمراهان بارها از جانب خداوند به عذاب در دنیا و یا در قیامت تهدید شده اند. «حتّى إذا رأوا ما یوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة» فعل مضارع «یوعدون» بر استمرار دلالت دارد. ۱۳- گمراهان، همواره در خطر گرفتارى به عذاب هاى الهى در دنیا «فلیمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما یوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة» تردید در «إمّا العذاب و إمّا الساعة» و نکره آوردن «مدّاً» و مبهم گذاشتن مقدار مهلت، این نتیجه را مى دهد که هر یک از گمراهان، باید هر لحظه منتظر عذاب دنیوى و پایان مهلت در باره خود باشند. ۱۴- ثروت، مکنت، خوش نمایى و آراستگى زندگى کافران، استدراج است. «هم أحسن أثثًا و رءیًا ... فلیمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما یوعدون» «استدراج»; یعنى، کسى را آهسته آهسته و به آرامى نزدیک چیزى بردن (لسان العرب) در این آیه «مدّاً» - که مفعول مطلق است - بیان نوعى خاصى از امهال است که مقصود از آن به قرینه «حتّى إذا...»، نزدیک ساختن کافران به عذاب موعود الهى است. ۱۵- تأخیر عذاب دنیوى از زمان استحقاق آن، مهلت خداوند به گمراهان است. «من کان فى الضللة فلیمدد ... حتّى إذا رأوا ما یوعدون إمّا العذاب» ۱۶- تأخیر یافتن زمان عذاب برخى از گمراهان تا آخرت و ترک عذاب آنان در دنیا، مهلت خداوند به آنان است. «فلیمدد له الرحمن مدًّا حتّى إذا رأوا ما یوعدون إمّا العذاب و إمّا الساعة» ۱۷- گمراهان، به هنگام عذاب الهى و یا مرگ، به تیره بختى و موقعیت بد خویش آگاه خواهند شد. «فسیعلمون من هو شرّ مکانًا» به نظر مى رسد عبارت «شرّ مکاناً» در برابر «خیر مقاماً» و عبارت «أضعف جنداً» در برابر «أحسن ندیّاً» ( در دو آیه قبل) باشد; یعنى، همان کسانى که خود را داراى موقعیت برتر و امکانات و نفرات بیشتر مى دانستند، با رسیدن عذاب و مرگ، خود را در نقطه مقابل آن مى یابند. ۱۸- گمراهان، هنگام نزول عذاب دنیوى و یا لحظه فرا رسیدن مرگ، ضعف و ناتوانى یاران خود را خواهند دید. «فسیعلمون من هو ... أضعف جندًا» ۱۹- پوچى و بى اثرى امکانات دنیایى، موقعیت هاى اجتماعى و گروه بندى ها، در هنگام نزول عذاب و یا فرارسیدن مرگ و قیامت «فسیعلمون من هو شرّ مکانًا و أضعف جندًا» ۲۰- قیامت، روز ظهور حقایق «و إمّا الساعة فسیعلمون من هو شرّ مکانًا و أضعف جندًا»
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار عذاب گمراهانآثار مرگ گمراهاناجتناب از تعجیل در عذاب گمراهاناجتناب از عذاب دنیوی گمراهانامکانات مادی هنگام عذابامکانات مادی هنگام مرگبی تأثیری موقعیت اجتماعیتبیین سنت استدراجتبیین سنت مهلتتنبه گمراهانخطر عذاب دنیوی گمراهانرحمت بر گمراهانزمینه ازدیاد گمراهیزیبایی زندگی کافرانشقاوت گمراهانضعف یاوران گمراهانعجز گمراهانعلاقه به همفکرعوامل تنبه گمراهانفلسفه تأخیر عذابفلسفه مهلت به گمراهانمرگ گمراهانموقعیت اجتماعی در قیامتموقعیت اجتماعی هنگام عذابموقعیت اجتماعی هنگام مرگوقت عذاب گمراهانپایان مهلت گمراهانمحمد و گمراهانآثار جاه طلبیثروت کافرانعذاب دنیوی گمراهانمهلت به گمراهانعذاب اخروی گمراهاننعمت استدراجیامکانات مادی در قیامترحمت بر کافرانسنت استدراجالساعهبی تأثیری امکانات مادیآثار برپایی قیامتمهلتهای خداقطع روابط در قیامتنشانه های گمراهیسنت مهلتمهلت به کافرانآثار تکذیب آیات خدارحمانآثار تکبرمشمولان رحمتنامهای قیامتآثار دنیاطلبینشانه های رحمت خداظهور حقایق در قیامتاهل عذابتهدیدهای خداسنتهای خدامسؤولیت محمدویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
  • گمراهی و ضلالت انسان، باعث ابتلای وی به مهلت یافتن در زندگی و عذاب شدن پس از ان
  • گمراهی و محرومیّت از هدایت خداوند، باعث بازماندن از انجام دادن عمل صالح پایدار+۱ آیه
  • تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۳ آیه
  • گمراهان راه خدا، مورد تهدید الهی به کیفر+۱ آیه
  • علم و اگاهی کافران از برتری و خیر مقام مؤمنان، هنگام فرارسیدن عذاب یا قیامت+۱ آیه
  • مهلت خداوند به گمراهان و عدم تعجیل در عذاب انها، جلوه ای از رحمت گسترده او
  • خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۱ آیه
  • گمراهان، محروم از رحمت الهی
  • گمراهی، مانع برخورداری از رحمت الهی
  • استدراج، از سنّتهای خدا درباره کافران و مخالفان دین او
  • گمراهان، مردمی تیره بخت و بد منزلت
  • عذاب اخروی و اتش دوزخ، کیفر اشرار و انسانهای پلید+۱ آیه
  • ضعف یاران گمراهان، هنگام نزول عذاب در دنیا و لحظه فرا رسیدن مرگ
  • افزایش ضلالت، هدف از مهلت دهی خداوند به گمراهان+۱ آیه
  • استمرار گمراهی کافران حق ناپذیر، جلوه کیفردهی خداوند+۴ آیه
  • سنّت الهی، در گمراه نمودن کافران+۱ آیه
  • پوچی و بی اثری امکانات دنیایی گمراهان، هنگام نزول عذاب و یا فرارسیدن مرگ
  • تهدید گمراهان از جانب خداوند، به عذاب دنیایی و یا اخرتی
  • اگاهی گمراهان، هنگام عذاب و یا مرگ، از موقعیّت و جایگاه بد خویش
  • کیفر گمراهان با مهلت خداوند به انها، برای افزایش ضلالت شان
  • عذاب دنیایی یا فرارسیدن مرگ و قیامت، پایان مهلت خداوند به گمراهان
  • گرفتار شدن گمراهان به عذاب دنیایی و اخرتی+۲ آیه
  • تاخیر عذاب دنیایی از زمان استحقاق ان، مهلت خدا به گمراهان
  • مهلت خداوند به گمراهان، جلوه رحمت گسترده خدا
  • بیان سنّت «استدراج» و «امهال» خداوند، درباره فرورفتگان در ورطه گمراهی، وظیفه ای برعهده پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • عذاب دنیایی و یا مرگ، پایان مهلت خداوند به گمراهان
  • هشدار و وعید خداوند به ضلالت پیشگان، در دنیا+۲ آیه
  • مهلت دهی خداوند به گمراهان و عدم تعجیل، در عذاب انان
  • مبتلا شدن برخی گمراهان به عذاب دنیوی و برخی دیگر به عذاب اخروی
  • علم عینی به قیامت و عذاب الهی، قابل حصول در اینده و پس از تحقّق ان
  • موقعیّت برتر اقتصادی و اجتماعی، زمینه ساز غفلت از حق و بهره نبردن از ایات قران+۱ آیه
  • قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت
  • وعده قیامت، حق، حتمی و تخلّف ناپذیر
  • تهدید کافران، وظیفه الهی محمّد صلی الله علیه و اله+۳ آیه
  • پیامبر اعظم صلی الله علیه و اله، مامور تهدید گمراهان، به کیفر خداوندی+۲ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله تهدیدکننده کافران به عذاب الهی+۳ آیه
  • بیان سنّت «استدراج» و «امهال» خداوند در مورد فرورفتگان در ورطه گمراهی، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله
  • وعده مکرر خداوند به عذاب دنیایی گمراهان
  • برپایی قیامت، وعده حتمی الهی
واژه‌ها