اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَقَد جِئتُم شَيئاً إِدًّا (89)
هر آينه به تحقيق آمده‌ايد به چيز بسيار منکري. ادّبه معني فضيح شنيع منکر عظيم است.
لَقَد جِئتُم به تقدير جمله خطاب به پيغمبر که به آنها که هر آينه آمده‌ايد روي اينکه عقيده فاسده که از براي خدا ولد قائل شده‌ايد و اينکه قول و عقيده شيئا ادا بسيار منکر است، بلکه در جميع قبايح عقليه قبيحي بدتر و زشت‌تر و شنيع‌تر و فضيح‌تر از اينکه عقيده و قول نيست، زيرا خداوند متعال يکي از صفات سلبيه او اينکه است که مرکب از اجزاء نيست.
(نه مرکب بود و جسم نه جوهر نه عرض || بي‌شريک است و معاني تو غني‌دان خالق)
جلد 12 - صفحه 489
و ترکيب سه قسم ترکيب داريم، ترکيب خارجي مثل عالم اجسام که مرکب از اجزاء خارجيه، و اينکه اجسام سه نحو احتياج لازم دارد هر جزء احتياج بساير اجزاء دارد و مرکب احتياج به جميع اجزاء دارد و مرکب و اجزاء احتياج به مرکب بالکسر دارند و احتياج از لوازم امکان است و با وجوب وجود مناسبت ندارد و ترکيب عقلي که در انواع است که مرکب از جنس و فصل است که مي‌گويي نوع انسان مرکب از حيوان و ناطق و جنس بدون فصل موجود نمي‌شود و فصل در تشخص محتاج به جنس است.
(هيولا در بقاء محتاج صورت || تشخص کرد صورت را گرفتار)
و ترکيب و همي که در عالم مجردات عالم عقول و نفوس باشند که نه ترکيب خارجي دارند و نه ترکيب عقلي، بلکه وهمي دارند که مرکب از وجود و ما هيه هستند و ماهية حد وجود است و ذات اقدس محدود نيست صرف وجود است غير متناهي.
(ان الوجود عارض الماهية || تصورا و اتحدا هوية).