اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما يَنبَغِي لِلرَّحمن‌ِ أَن يَتَّخِذَ وَلَداً (92)
و سزاوار نيست از براي خداوند رحمان اينکه بگيرد ولد و بچه پيدا کند، زيرا اخذ ولد متوقف بر اينکه است که زن اختيار کند.
زن خدا کيست که آدم را زاييده باشد، يا ملائکه را زايش کند، و نيز متوقف بر اينکه است که اينکه اولادها در ابتداء وجود کوچک باشند و شير خوار باشند تا رشد کنند، و يا بگويند العياذ باللّه خودش زائيده پس او زن است و شوهر او کي است.
بعلاوه لوازمي که در آيه قبل اشاره شد که موجب ترکيب و تجسيم و احتياج و حدوث و امکان است، و از وجوب وجود مي‌افتد، مسئلة اختلافي است بين
جلد 12 - صفحه 492
حکما و متکلمين و لسان آيات و اخبار در اثبات وجود واجب الوجود، حکماء از راه وجوب و امکان وارد شدند که هر ممکني وجود و عدم نسبت باو مساوي است اگر علت تامه بر وجودش باشد موجود مي‌شود و الا معدوم است و چون موجودات در عالم هست البته بايد منتهي شود بواجب الوجود، و لکن اينکه طريق باطل است، چون اطلاق علت بر خداوند غلط صرف است، زيرا انفکاک معلول از علت محال است.
و کان اللّه و لم يکن معه شي‌ء بعلاوه موجب سلب اختيار و قدرت مي‌شود، و طريقه متکلمين از راه قدم و حدوث وارد شدند که حادث مسبوق بعدم است و وجودش احتياج بموجد و محدث دارد تا منتهي شود بقديم، و اينکه طريق هم خالي از اشکال نيست، زيرا اثبات قدم اثبات وجوب وجود نميکند، چنان چه گفتيم که علت و معلول از يکديگر انفکاک ندارند، و اگر علت قديم باشد معلول هم قديم است با اينکه مسلما معلول با امکان مرادف است اثبات وجود نميکند، اما طريقه آيات و اخبار از راه اثر و مؤثر است که هر اثري محتاج بمؤثر است تا منتهي شود بواجب که احتياج بمؤثر نداشته باشد لذا ميفرمايد:
وَ ما يَنبَغِي لِلرَّحمن‌ِ واجب الوجود بالذات أَن يَتَّخِذَ وَلَداً