سوره مریم، آیه ۹۲ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۱
وَ مَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمٰنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً
در حالی که هرگز برای خداوند رحمان سزاوار نیست که فرزندی برگزیند!
معنی کلمات و عبارات
«ما یَنبَغی»: سزاوار نیست.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- فرزندگزینى خداوند، کارى ناشدنى و به دور از شأن خداوند «و ما ینبغى للرحمن ... ولدًا»
زمانى از کلمه «إنبَغى» استفاده مى شود مى شود که کارى میسر و راه براى آن هموار باشد (قاموس) و «ما ینبغى» امکان آن را نفى مى کند.
۲- در پندار گروهى از مشرکان، خداوند برخى از مخلوقات خویش را فرزند خوانده خود قرار داده است. «أن یتّخذ ولدًا»
از تعبیر «إتّخاذ» در این آیه و نیز در آیات پیشین، برمى آید که قائلانِ فرزند گزینى خداوند، تنها این بوده است که او از میان موجودات، کسى را به عنوان فرزندى خود برگزیده است; نه این که مدعى تولّد فرزندى براى او باشند.
۳- مخلوقات - که جملگى رهین نعمت و رحمت خداوند هستند - نمى توانند در رتبه الوهیت قرار گرفته و فرزند او به شمار آیند. «و ما ینبغى للرحمن أن یتّخذ ولدًا»
ذکر نام «رحمان» در این آیه، دربردارنده نوعى استدلال بر بطلان پندار فرزندگزینى خداوند است. یکى از وجوه این استدلال آن است که رابطه خداوند با موجودات، رابطه رحمت گستر و رحمت شده است و رحمت شده نمى تواند در رتبه رحمت گستر قرار گیرد; در نتیجه نمى تواند به عنوان «ولد» هم جنس والد بوده شأنى از الوهیت را دارا شود.
۴- فرزندگزینى، نشانه نقص بوده و خداى رحمان از آن مبرّا است. «و ما ینبغى للرحمن أن یتّخذ ولدًا»
گزینش فرزند با فراگیرى رحمت سازگار نیست; زیرا فرزند خداوند، باید هم جنس او بوده و در الوهیت مانند او باشد; در نتیجه باید به رحمت او نیازى نداشته باشد; زیرا لازمه آن، فراگیر نبودن رحمت الهى و نقصان آن است.
۵- رحمان، از نام ها و اوصاف خداوند است. «و ما ینبغى للرحمن»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
الوهیت مشمولان رحمتآثار فرزنددارینشانه های نقصشرایط الوهیتشؤون خداخدا و فرزندخدا و نقصرحمانعجز موجوداتبینش مشرکانصفات جلالتنزیه خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۱۹ آیه
- خداوند منزّه از تناسل و تولیدمثل+۱۷ آیه
- اعتقاد مردم به وجود خداوند، در عصر جاهلیّت+۹ آیه
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۴ آیه
- شرکورزی به خدا، با اتّخاذ فرزند برای او، زشت و شگفت اور+۴ آیه
- مبارزه اسلام و قران، با عقاید و مظاهر شرک الود+۲ آیه
- فرزند داشتن خدا، از عقاید باطل مشرکان+۱۵ آیه
- منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۱۹ آیه
- اعتقاد به فرزند داشتن خداوند، کلامی باطل و دروغ+۸ آیه
- انتساب فرزند به خدا، از جانب مشرکان+۱۹ آیه
- فرشتگان را دختر خدا دانستن، از افتراهای مشرکان در باره فرشتگان+۱۱ آیه
- ملایکه را فرزند خدا دانستن، سخن افتراامیز مشرکان در حق خدا و ملایکه+۶ آیه