تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا (96)
بعد از آن در بيان حال مؤمنان مى‌فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا: بدرستى که آنانکه ايمان آوردند به خدا و رسول. وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و بجا آوردند کارهاى شايسته پسنديده. سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا: زود است که قرار دهد براى ايشان خداوند بخشنده، دوستى در دلهاى
«1» بحار الانوار ج 77 ص 113- 112 با کمى اختلاف.
جلد 8 - صفحه 232
مردمان، يعنى مودت و محبت ايشان را در دلها افکند بى‌اسباب و وسائطى از قرابت و صداقت و غير آن، بلکه به محض اختراع باشد از جانب حضرت احديت. و اين کرامتى است مخصوص به اولياء که حق تعالى ايشان را به آن اختصاص داده به جهت اعظام و اجلال آنها، چنانچه رعب و هيبت را انداخته در دلهاى دشمنان خود.
تبشير: به اتفاق فريقين، اين آيه در شأن حضرت امير المؤمنين عليه السلام نازل شده.
اما خاصه اخبار مستفيضه:
1- على بن ابراهيم به اسناد خود از ابى بصير که گفت: به حضرت صادق عليه السلام عرض کردم: قول خداى تعالى «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا» فرمود: ولايت امير المؤمنين عليه السلام ودّى است که خداى تعالى ذکر فرموده «1».
2- محمد بن العباس به اسناد خود از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده که: اين آيه نازل شد در حق على عليه السّلام، پس نيست مؤمنى مگر آنکه در قلب او دوستى باشد براى على عليه السّلام «2».
3- سيد رضى (قدس اللّه سره) در خصايص به اسناد خود از ابن عباس که:
اين آيه در باره امير المؤمنين نازل شد که محبتش در قلوب مؤمنين باشد «3».
اما عامّه:
1- ثعلبى در تفسير خود گفته: يعنى ايشان را خدا دوست مى‌دارد و دوستى ايشان را در دل مؤمنان مى‌اندازد از اهل آسمانها و زمين‌ها. پس به سند خود روايت نموده از براء بن عازب که رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله خطاب کرد به على که بگو خداوند قرار داده براى من نزد خود عهدى و در سينه‌هاى مؤمنان مودت و محبتى، حق تعالى اين آيه نازل فرمود. حافظ ابو نعيم همين روايت را در
«1» تفسير برهان ج 3 ص 27.
«2» همان مدرک.
«3» تفسير برهان ج 3 ص 28.
جلد 8 - صفحه 233
کتاب «ما نزل القرآن فى على» به سندهاى خود از براء بن عازب روايت نموده «1».
2- ابن المغازلى در مناقب از ابن عباس که گفت: اخذ رسول اللّه (ص) يدى و اخذ بيد علىّ فصلّى اربع رکعات ثمّ رفع يده الى السّماء فقال اللّهمّ سئلک موسى بن عمران و انا محمّد اسئلک ان تشرح لى صدرى و تيسّر لى امرى و تحلل لى عقدة من لسانى يفقهوا قولى و اجعل لى وزيرا من اهلى عليّا اشدد به ازرى و اشرکه فى امرى، قال ابن عباس فسمعت مناديا ينادى يا احمد قد اعطيت ما سئلت فقال النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله يا ابا الحسن ارفع يدک الى السّماء و ادع ربّک و اسئله يعطيک فرفع يده الى السّماء و هو يقول: اللهمّ اجعل لى عندک عهدا و اجعل لى عندک ودّا فانزل اللّه تعالى على نبيّه صلّى اللّه عليه و آله انّ الّذين امنوا و عملوا الصّالحات سيجعل لهم الرّحمن ودّا فتلاها النبىّ على اصحابه فعجبوا من ذلک عجبا شديدا، فقال النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله ممّ تعجبون؟ انّ القران اربعة ارباع فربع فينا اهل البيت خاصّة و ربع حلال و ربع حرام و ربع فضائل و احکام و اللّه انزل فينا کرائم القران «2».
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله، دست من و دست على عليه السلام را گرفت، پس چهار رکعت نماز بجا آورد و دست به آسمان بلند و گفت: خدايا موسى از تو سؤال نمود و عطا فرمودى و من محمد سؤال مى‌کنم اينکه شرح صدر به من عطا فرما و آسان گردان امر مرا و گره از زبان من بردار و بفهمان قول مرا و قرار ده براى من وزيرى از اهل من على را و محکم فرما پشت مرا و شريک نما او را در امر من. ابن عباس گويد: پس شنيدم منادى ندا نمود: اى احمد بتحقيق عطا فرموديم آنچه سؤال نمودى. پس حضرت فرمود: يا ابا الحسن بلند کن دست خود را و بخوان خدا را و سؤال کن تا عطا فرمايد؛ امير دست به دعا (بلند) و گفت:
خدايا براى من قرار ده نزد خود عهد و دوستى، آيه شريفه نازل و حضرت رسول بر اصحاب تلاوت نمود، پس تعجب نمودند تعجب شديدى. حضرت فرمود: از چه
«1» همان مدرک بنقل از تفسير ثعلبى.
«2» تفسير برهان ج 3 ص 25 بنقل از ابن مغازلى.
جلد 8 - صفحه 234
تعجب کنيد؟ قرآن چهار ربع است: ربعى در شأن ما اهل بيت بخصوصه، و ربعى حلال، و ربعى حرام، و ربعى فضايل و احکام. قسم به خدا نازل فرموده در شأن ما بهترين قرآن را.
3- نيشابورى در تفسير خود، ابن مردويه در مناقب، سجستانى در غرايب القرآن، طبرى در خصايص، ابن حجر در صواعق تماما نقل نموده‌اند که اين آيه در شأن على عليه السلام نازل شده است. «1»