تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى «8»
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 32 بنقل از معانى الاخبار شيخ صدوق.
«2» نهج البلاغه فيض الاسلام، ص 265، خطبه 90 (اشباح)
جلد 8 - صفحه 245
چون به آيات مذکوره ظاهر شد که ذات سبحانى مستجمع صفات الوهيت است، لذا بعد از آن بيان وحدانيت خود را فرمايد:
اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ: ذات خداى متعال نيست معبودى سزاوار پرستش و ستايش مگر ذات احديت او. لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى: مر او راست نامهاى نيکو يا صفتهاى پسنديده.
تنبيه: در آيه شريفه چند مطلب است:
مطلب اول: اثبات وحدانيت الهى در چهار مقام: توحيد ذاتى، توحيد صفاتى، توحيد افعالى، توحيد عبادتى. و بايد شخص موحد اين چهار مرتبه را دارا و معتقد باشد.
مطلب دوم: در اسماء حسنى، متکلمين اماميه فرموده‌اند اسماء حسنى نيکوترين اسمائند، زيرا مشتملند بر معانى حسنه، پس بعضى آنها دلالت کنند بر ذات احديت اجمالا، و بعضى دلالت کنند بر صفات فعل، و بعضى دلالت کنند بر تقديس و تنزيه حق سبحانه از نقص و قبيح. اما اسمائى که مخصوص بر حقيقت ذات و بدون اعتبار خارجى دلالت کنند، از مضمرات کلمه «هو» باشد فقط، و از مظهرات خاص اسم جلاله لفظ «اللّه» است، يعنى ذاتى که موصوف است به جميع کلمات ربانى و منزه از نقايص امکانى و منفرد است به وجود حقيقى.
مطلب سوم: در توحيد، صدوق (رحمه اللّه) از حضرت صادق عليه السلام فرمود: انّ للّه تعالى تسعة و تسعين اسما من دعى اللّه بها استجاب و من احصيها دخل الجنّة. يعنى: بدرستى که براى خداى تعالى نود و نه اسم باشد، هر که خدا را به آن اسامى بخواند مستجاب شود، و هر که احصا کند آنها را داخل بهشت شود «1».
در معنى «احصا» علما را اختلاف است: محققين فرموده‌اند مراد حفظ نمودن اسماء الهى عزّ اسمه است، چنانچه در خبر ديگر لفظ «حفظها» وارد
«1» التوحيد صدوق، ص 194 باب اسماء اللّه تعالى.
جلد 8 - صفحه 246
شده. و نزد بعضى مراد شمردن اسماء است در دعا. نزد جمعى مراد آنکه آنها را در دعا بشمارد و هر اسمى را با معنى آن حفظ نمايد و در آنها تدبر و تفکر نمايد.
صدوق (رحمه اللّه) فرمايد: مراد احاطه و اطلاع بر معانى آنهاست «1».
تتمه: اسماء الهى، توقيفى است؛ يعنى بايد در قرآن و سنت پيغمبر خاتم صلى اللّه عليه و آله وارد شده باشد. بنابراين گرچه بعضى اسماء به اعتبار معانى آن اطلاقش نسبت به ذات الهى تصور دارد مانند «يا عارف» «يا واقف» «يا معلم»، اما چون بالخصوص نصوص صحيحه شرعيه وارد نشده در آن، پس اطلاق آن جايز نيست بلکه بدعت خواهد بود و به استحسانات عقليه نتوان رفتار نمود «2».