تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَ عَدُوٌّ لَهُ وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْکَ مَحَبَّةً مِنِّي وَ لِتُصْنَعَ عَلى عَيْنِي (39)
أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ: اينکه بگذار او را در صندوقى. فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِ:
پس بيانداز او را در دريا، مراد رود نيل باشد. فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ: تا بيندازد او را به ساحل دريا.
نکته: چون انداختن دريا موسى عليه السلام را به ساحل، امرى
جلد 8 - صفحه 268
واجب الحصول بود به جهت تعلق اراده الهى به آن، لذا حق سبحانه بر سبيل مجاز، دريا را نازل منزله عاقل مطيع گردانيد و جواب را به لسان امر صادر نمود (فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ) پس بايد البته بيفکند دريا موسى را به کنار (به صورت امر و در معنى خبر است به جهت تعليل) و ضمائر تمام راجع است به موسى عليه السلام به سبب مراعات نظم قرآنى که اعجاز است و تحدى و اهتمام در امر آن هر چند به حسب ظاهر بعض ضمائر مى‌نمايد که راجع به تابوت باشد و مقذوف در بحر و ملقى به ساحل، اگرچه به حسب ذات تابوت است و موسى بالعرض، اما اهتمام به شأن موسى عليه السلام بيشتر است، زيرا مقصود اصلى از القاء او باشد نه تابوت.
يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَ عَدُوٌّ لَهُ: تا بگيرد و بردارد او را دشمنى که براى من و دشمنى که براى او است، مراد فرعون است که دشمن خدا و موسى بود؛ اما دشمن خدا به جهت کفر و سرکشى و ادعاى خدائى نمودن او و امر به پرستش خود؛ اما دشمن موسى عليه السلام بود به سبب آنکه منجمان او را خبر داده بودند که زوال و هلاکت تو و قوم تو به دست موسى بن عمران خواهد بود، و هر گاه ظاهر مى‌شد که اين طفل همان موسى بن عمران است قطعا او را مى‌کشت، لکن خداى تعالى حال موسى را بر او مخفى و در قلب او محبت موسى را قرار داد.
نعمت دوم: وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْکَ مَحَبَّةً مِنِّي: و افکندم بر تو محبتى از جانب خودم، يعنى تو را دوست گرفتيم يا تو را محب گردانيديم که هر که تو را بديدى دوست داشتى، تا بجائى که فرعون که از او دشمنتر نبود تو را دوست داشت.
اين منت دوم بود که در حق حضرت موسى خداى تعالى ارزانى فرمود.
نعمت سوم: وَ لِتُصْنَعَ عَلى عَيْنِي: و تا تو را تربيت و غذا و آب به نظر من باشد، يا تا پروريده شوى پروريدن من، يعنى به علم و اراده من نشو و نما يابى.
شرح واقعه: على بن ابراهيم قمى از حضرت باقر عليه السلام روايت نموده فرمود: چون مادر موسى حامله شد به او، ظاهر نشد حملش مگر وقت وضع او. و فرعون موکل نموده بود بر زنان بنى اسرائيل زنانى از قبطيان که نگهبان آنها باشند به جهت آنکه گفته بودند مردى باشد در بنى اسرائيل موسى بن عمران، که
جلد 8 - صفحه 269
هلاک فرعون و اصحابش به دست اوست. فرعون گفت: البته پسران را بايد کشت تا نباشد آنچه خواهند، و تفرقه انداخت ميان زنان و مردان به حبس کردن مردان در محبسها. چون وضع حمل موسى شد، مادرش نظر نموده محزون و مغموم شد و گريه کرد گفت: الساعه کشته شود، پس حق تعالى محبت انداخت بر قلب موکله او که گفت به مادر موسى: چه شد تو را که زرد شد رنگ تو؟ گفت:
ترس کشتن پسرم. قبطيه گفت: نترس. و موسى را هيچکس نمى‌ديد مگر آنکه او را دوست مى‌داشت، اينست فرمايش الهى (وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْکَ مَحَبَّةً مِنِّي) پس خداوند تابوت را نازل که او را در آن بگذار و بيانداز در دريا، و نترس و محزون مباش، ما رد کننده‌ايم او را به تو و قرار دهنده‌ايم او را از پيغمبران.
پس موسى را در صندوق و درش را بسته به دريا انداخت. فرعون قصرهائى به کنار نيل داشت براى تنزه، و از بالاى قصر با آسيه نظاره مى‌نمود. ناگاه امواج دريا و باد، صندوق را به در قصر آورد. فرعون امر به گرفتن، وقتى باز کرد بچه را ديد، گفت: اين بنى اسرائيلى است، خداوند در قلب فرعون و آسيه محبت شديدى نسبت به موسى ايجاد کرد. فرعون خواست او را بکشد، آسيه مانع شد و گفت: شايد ما را فايده رساند، يا او را پسر خود گيريم، و حال آنکه جاهل بودند که موسى مى‌باشد. فرعون اولادى نداشت، امر کرد به آوردن دايه، عده‌اى از زنان که اولادان آنها را کشته بودند آمدند، شير هيچيک را قبول ننمود «1».