آیه ۳۹ سوره طه

سوره طه، آیه ۳۹ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۴

أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَ عَدُوٌّ لَهُ وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي وَ لِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي

که: «او را در صندوقی بیفکن، و آن صندوق را به دریا بینداز، تا دریا آن را به ساحل افکند؛ و دشمن من و دشمن او، آن را برگیرد!» و من محبّتی از خودم بر تو افکندم، تا در برابر دیدگان [= علم‌] من، ساخته شوی (و پرورش یابی)!

معنی کلمات و عبارات
«إِقذِ فِیهِ»: او را بیفکن. «التَّابُوتِ»: صندوق (نگا: بقره / . «الْیَمِّ»: دریا. مراد رود نیل است (نگا: اعراف / . «عَدُوٌّ»: مراد فرعون است. «لِتُصْنَعَ»: تا ساخته شوی. مراد از ساختن، پرورش و تربیت است. «عَلَی عَیْنِی»: تحت رعایت و نظارت خاصّ من (نگا: هود / ).
نزول
نکات آیه
۱ - جان موسى(ع) از آغاز تولد و اوان طفولیت از سوى فرعونیان در خطر بود. «أن اقذفیه فى التابوت فاقذفیه فى الیمّ» فرمان یافتن مادر موسى به افکندن فرزندش در آب رودخانه، نشان از شرایط سخت آن دوران و در خطر بودن جان موسى(ع) دارد. ۲ - خداوند، مادر موسى را به نهادن او در صندوق و افکندن آن به رود نیل، فرمان داد. «أن اقذفیه فى التابوت فاقذفیه فى الیمّ» مدلول «قذف» پرتاب کردن و افکندن است (مقاییس اللغة) و «اقذفه» که هم در مورد گذاردن موسى(ع) در صندوق و هم افکندن صندوق به آب، به کار رفته، گویاى این است که باید موسى(ع) به گونه اى در صندوق قرار داده شده و به آب افکنده شود که هر بیننده اى گمان کند آن را دور انداخته اند. «تابوت»، یعنى صندوق (نهایه ابن اثیر) و «یمّ» به معناى دریا است و در آیه، مراد رود نیل است (لسان العرب). ۳ - بنى اسرائیل در حکومت فرعون، زندگى سختى داشتند و جان پسران آنها در خطر بود. «أن اقذفیه فى التابوت فاقذفیه فى الیمّ» ۴ - خداوند به مادر موسى(ع) اطمینان بخشید که آب خروشان نیل، صندوق حامل موسى(ع) را به ساحل خواهد افکند. «فلیلقه الیمّ بالساحل» امر به دریا که باید صندوق را به ساحل بیفکند، مجاز و براى مبالغه در این است که آمدن صندوق به همراه جریان آب تا کناره رودخانه و افکنده شدن آن به خشکى، قطعى است. ۵ - مادر موسى(ع)، به پیام خداوند ایمان داشت و به حفظ جان موسى(ع) از جانب او مطمئن بود. «إذ أوحینا ... أن اقذفیه ... یأخذه عدوّ » به قرینهآه بعد :«اذ تمش اختک ... فرجعناک ال أمّک» مادر موسى(ع) به محتواى وحى الهى عمل کرد و موسى(ع) را به نیل سپرد. این کار گواه اطمینان مادر موسى(ع) به آن است که پیام دریافت شده وحى الهى بوده و نیز نشان از ایمان کامل او دارد. ۶ - رود نیل از جانب خداوند، مأمور افکندن صندوق حامل موسى(ع) به ساحل بود. «فلیلقه الیمّ بالساحل» جمله «فلیلقه الیم»، علاوه بر این که به مادر موسى مى فهماند که افکنده شدن موسى(ع) به ساحل قطعى است، ازاین حقیقت نیز حکایت مى کند که آب به امر تکوینى خداوند، مأمور است که این عمل را انجام دهد. ۷ - عوامل طبیعى، تحت حاکمیت خدا و مجرى فرامین اویند. «فلیلقه الیمّ بالساحل» ۸ - مادر موسى(ع)، پیش از افکندن او به آب، از جانب خداوند، به نجات موسى(ع) به دست یکى از دشمنان آگاه شده بود. «أوحینا... یأخذه عدوّ لى و عدوّ له» ۹ - فرعون با خداوند و موسى(ع) دشمن بود و در پى شناخت موسى(ع) و نابود ساختن او برآمده بود. «یأخذه عدوّ لى و عدوّ له» عداوت فرعون براى موسى(ع)، آن هم پیش از پیدا شدن کودکى با ویژگى هاى او، گویاى آن است که فرعون تصمیم داشت در صورت دست یافتن بر او، وى را هلاک سازد. ۱۰ - خداوند در وحى به مادر موسى، فردى را که دشمن خدا و دشمن کودک او بود، عامل نجات آن کودک و تحت تکفل گیرنده او معرفى کرد. «یأخذه عدوّ لى و عدوّ له» ۱۱ - دشمنان خداوند نیز ممکن است ناخواسته در جهت مصالح انسان هاى محبوب خداوند قرار گیرند. «یأخذه عدوّ لى و عدوّ له» ۱۲ - رود نیل در عهد موسى(ع) و فرعون، پُرآب بود و فاصله زیادى با مقرّ فرعون نداشته است. «فلیلقه الیمّ بالساحل یأخذه عدوّ لى» «یمّ» به معناى دریا است و اطلاق دریا بر رود، حاکى از فراوانى آب آن است. ۱۳ - خداوند، با افاضه محبوبیتى ویژه از جانب خویش به موسى(ع)، او را در نظر هر بیننده اى محبوب و دوست داشتنى ساخته بود. «و ألقیت علیک محبّة منى » «ألقیت» عطف بر «أوحینا» در آیه قبل است. نکره آوردن «محبّة» - به قرینه مقام مدح - براى بیان ویژه بودن آن است و قید «منّى» بیانگر منشأ محبوبیت موسى است و مى فهماند محبوبیت عطا شده به موسى(ع)، از ذات بارى تعالى نشأت گرفته بود. ۱۴ - فرعون و اطرافیان او، به موسى(ع) بسیار علاقه مند بودند و او را دوست مى داشتند. «و ألقیت علیک محبّة منّى» ۱۵ - خداوند، سرچشمه مهر و محبت و القاکننده آن است. «و ألقیت علیک محبّة منّى» ۱۶ - محبوبیت یافتن در دل ها، لطف و عنایتى الهى است. «و ألقیت علیک محبّة منّى» ۱۷ - محبوبیت موسى(ع) در دل فرعونیان، زمینه رشد و نمو او با مراقبت کامل خداوند «و لتصنع على عینى» «لتصنع» بیانگر علت است براى آنچه از سیاق کلام به دست مى آید; یعنى، «و لتصنع على عینى فعلت ذلک; آنچه انجام دادم به خاطر این بود که با مراقبت کامل من ساخته شوى». صنیع و صنیعة (ریشه اشتقاقى «لتصنع») به شخصى گفته مى شود که تربیت شده دیگرى باشد. هم چنین به معناى عطا، کرامت و احسان نیز آمده است (لسان العرب). ۱۸ - محبوبیت موسى(ع) در دل ها و در دربار فرعون، مایه احترام به موسى(ع) و موجب خدمت فراوان به او شده بود. «و ألقیت علیک محبّة منّى و لتصنع على عینى» چنانچه «صنیعة» (ریشه اشتقاقى «لتصنع») به معناى احسان و کرامت باشد، مفاد «لتصنع...» چنین مى شود: محبت تو را در قلب دیگران قرار دادم تا با مراقبت کامل من، مورد احترام و احسان آنان قرار گیرى. ۱۹ - خداوند از آغاز زندگى موسى(ع)، بر او نظارت دقیق داشته و زمینه هاى تربیت و رشد او را فراهم ساخته بود. «و لتصنع على عینى» مراد از «عین» در «على عینى» معناى مجازى آن (مراقبت) است و «على» دلالت مى کند که مراقبت الهى، به منزله پایه اى است که تربیت و یا گرامى داشت موسى(ع)، بر آن استوار بوده است. ۲۰ - زندگى موسى(ع)، نمونه اى از نظارت خداوند بر پرورش پیامبران از آغاز ولادت آنان است. «و لتصنع على عینى» ۲۱ - حفظ جان موسى(ع) در کودکى، با طرح افکندن او به آب و القاى محبتش در دل فرعونیان و نظارت بر تربیت و رشد او، نعمت هایى گران سنگ از جانب خداوند به آن حضرت «مننّا علیک مرّة أُخرى ... أن اقذفیه ... و لتصنع على عینى»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۲۲ - «عن أبى جعفر(ع) قال: أنزل اللّه على موسى التابوت و نودیت أُمّه ضعیه فى التابوت فاقذفیه فى الیمّ و هو البحر; از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: خداوند تابوت را بر موسى(ع) نازل کرد و به مادر وى ندا داده شد که او را در تابوت قرار ده، پس آن را به دریا بیفکن». [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۱۳۵; نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۱۲، ح ۱۷.] ۲۳ - «عن أبى جعفر(ع)قال کان موسى لایراه أحد إّلا أحبّه و هو قول اللّه: «و ألقیت علیک محبّة منّى»; از امام باقر(ع) روایت شده است: موسى به گونه اى بود که هیچ کس او را نمى دید، مگر این که او را دوست مى داشت و این است سخن خدا که مى فرماید: «و ألقیت علیک محبّة منّى»». [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۱۳۵; نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۱۲، ح ۱۷.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۹)
  • اب، قرار دهنده موسی(علیه السلام) در دسترس فرعون
  • نقش اب در نجات موسی(علیه السلام) و حفظ وی از دشمن و ایجاد تحوّلی بزرگ در مصر در پی ان+۲ آیه
  • احساس نگرانی مادر موسی(علیه السلام) هنگام انداختن وی در دریا+۴ آیه
  • رهایی موسی(علیه السلام) در زمان کودکی از مرگ به دست دشمنش (فرعون) و بزرگ شدن در خانه وی، از ارهاصات ان حضرت+۳ آیه
  • قرار دادن موسی(علیه السلام) در صندوق و رها کردن او در دریا، از الهامات خدا به مادر او+۳ آیه
  • الهام الهی به مادر موسی، درباره حفظ او از شرّ فرعونیان، منّت و نعمت خداوند بر موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • سرپرستی مادر، فراهمسازنده مساعدترین شرایط برای تربیت فرزند+۱ آیه
  • تربیت موسی(علیه السلام) در دامان مادر خویش، با راهنمایی خواهرش+۵ آیه
  • نظارت دقیق بر تربیت موسی(علیه السلام)، از ناحیه خداوند+۲ آیه
  • اندوه مادر موسی، پس از انداختن وی به دریا+۴ آیه
  • بازگشت موسی(علیه السلام) به نزد مادرش، عامل رفع حزن و اندوه وی+۳ آیه
  • انداختن موسی(علیه السلام) در دریا، موجب اندوه مادر وی+۱ آیه
  • دربار فرعون، به دنبال فردی جهت حضانت و نگهداری از موسی(علیه السلام)، پس از گرفتن وی از دریا+۳ آیه
  • اعلام امادگی خواهر موسی، جهت معرّفی دایه برای حضانت از موسی(علیه السلام) به فرعونیان+۳ آیه
  • حمل و نقل تابوت موسی، با اب و قرار دادن ان در ساحل دریا+۲ آیه
  • منّت خداوند بر موسی(علیه السلام)، با حفظ وی در طول زندگانی+۱ آیه
  • نظارت دقیق خداوند، بر زندگی موسی(علیه السلام) و مراحل تربیت و رشد وی
  • انداختن موسی(علیه السلام) به دریا در نوزادی، فرمان خداوند به مادر وی+۱ آیه
  • به ساحل انداخته شدن موسی(علیه السلام) با امواج دریا، به امر خداوند
  • فرعون، دشمن خدا
  • فرعون، دشمن موسی+۱ آیه
  • نجات یافتن موسی(علیه السلام) به دست دشمن (فرعون)
  • دشمنی فرعون با موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • دلداری خداوند به مادر موسی(علیه السلام)، مبنی بر به ساحل افکنده شدن صندوق حامل موسی(علیه السلام)از طریق رود نیل+۱ آیه
  • خداوند، سرچشمه و القا کننده محبوبیت و دوستی موسی(علیه السلام) نزد فرعون و اطرافیان او
  • خداوند، ایجادکننده دوستی در میان انسانها+۲ آیه
  • رود نیل، مامور افکندن صندوق حامل موسی(علیه السلام)به ساحل از جانب خداوند
  • موسی(علیه السلام) برخوردار از مقام عصمت+۳ آیه
  • فرعون، دشمن موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • فرعون، دشمن خدا+۱ آیه
  • نجات موسی(علیه السلام) از رود نیل، به امر فرعون در زمان طفولیّت+۳ آیه
  • القای محبت موسی(علیه السلام) در دل فرعون، از سوی خداوند
  • القای محبوبیت موسی(علیه السلام) در دل فرعونیان، از جانب خداوند
  • الهام خداوند به مادر موسی، مبنی بر نهادن او در صندوق و افکندن ان به دریا (جهت حفظ جان وی از شرّ فرعونیان)+۲ آیه
  • الهام خداوند به مادر موسی علیه السلام مبنی بر نجات یافتن وی از سوی دشمن، پس از افکنده شدنش به دریا+۱ آیه
  • الهام خداوند به مادر موسی، مبنی بر افکنده شدن موسی علیه السلام به ساحل، به وسیله دریا و نجات یافتن وی از خطرها+۲ آیه
  • الهام خداوند به مادر موسی، در مورد کیفیّت حفاظت از او، نعمتی الهی در حق موسی علیه السلام+۱ آیه
  • رهایی و نجات موسی علیه السلام در زمان کودکی، از مرگ به دست دشمنش (فرعون)، از ارهاصات ان حضرت+۲ آیه
  • نظارت دقیق بر مراحل مختلف تربیت موسی علیه السلام، از ناحیه خداوند+۳ آیه
  • فرعون، دشمن موسی+۵ آیه
  • نجات موسی علیه السلام به دست دشمن خود (فرعون)+۴ آیه
  • خداوند، سرچشمه و القاکننده محبوبیت و دوستی موسی علیه السلام در دل فرعون و اطرافیان او+۲ آیه
  • خداوند، القاکننده محبّت موسی علیه السلام در دل فرعون و دشمن ان حضرت
  • اعطای نعمت بزرگ به موسی علیه السلام و امتنان خدا بر او، با الهام مسایل لازم به مادرش، برای حفظ وی از شرّ فرعونیان+۱ آیه
  • انداختن موسی علیه السلام به دریا در نوزادی، فرمان خدا به مادر وی+۲ آیه
  • دریا، انتقالدهنده موسی علیه السلام به ساحل، با امر خدا+۱ آیه
  • نقش اب دریا در نجات موسی علیه السلام و حفظ وی از دشمن+۳ آیه
  • اب دریا، قراردهنده موسی علیه السلام در دسترس فرعون+۳ آیه
  • الهام خدا به مادر موسی، در مورد کیفیّت حفاظت از او، نعمتی الهی برای موسی علیه السلام+۱ آیه
واژه‌ها