تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَ سَلَکَ لَکُمْ فِيها سُبُلاً وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى (53)
بعد از آن شواهد قدرت خداى تعالى را براى فرعون شرح دهد:
الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ مَهْداً: پروردگار من آن ذاتى است که به قدرت کامله و حکمت شامله خود قرار داده براى شما زمين را گهواره و پرورشگاه که در آن مى‌نشينيد و مسکن خود مى‌سازيد. وَ سَلَکَ لَکُمْ فِيها سُبُلًا: و پيدا کرد براى شما راهها را در ميان کوهها و بيابانها تا از زمينى به زمينى و از شهرى به شهرى رويد براى مصالح و مقاصد خود. وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً: و نازل فرمود از آسمان آب باران را.
«1» همان مدرک.
جلد 8 - صفحه 282
بيان: شخص عاقل منصف که تأمل و تفکر نمايد در خلق زمين بدين کيفيات مختلفه و طبايع متفاوته و اقسام و انواع آن و همچنين در ايجاد راهها براى رسيدن به منافع و فوائد بيشمار و آمدن باران و زنده شدن تمامى موجودات که جريان تدبير و تقدير در آنها عقول دانشمندان را متحير سازد، هر آينه شواهد بزرگى است بر قدرت خداوند يکتا. و انکار آن، جز عناد و لجاج نخواهد بود.
تا اينجا ختم کلام موسى عليه السلام، و بعد ابتداى کلام خداوند است.
زمخشرى گويد انتقال از لفظ غيبت به طرف لفظ متکلم مطاع، اشعار است به اينکه بارى تعالى عزّ و جلّ مطاعى است که تمامى اشياء مختلفه را منقاد امر خود مى‌گرداند «1».
لذا مى‌فرمايد: فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً: پس بيرون آورديم به سبب باران انواع و اصناف. مِنْ نَباتٍ شَتَّى: از گياههاى مختلف به جنس و رنگ و شکل و طبع و بو. و دسته‌اى سبز، دسته‌اى زرد، دسته‌اى سرخ، دسته‌اى سياه و دسته‌اى سفيد.
قسمتى شور، قسمتى شيرين و قسمتى ترش. بعضى تر، بعضى خشک، بعضى سرد و بعضى گرم. برخى زهر، برخى ترياق، بعضى درد، بعضى دوا. قسمتى روح افزا، قسمتى تن‌آسا که عقل، عاجز از احاطه به تمام آثار و خواص آنست تا بدانى که به طبع نيست و به دهر نه و به هوا و آفتاب نباشد، بلکه آثار قدرت مدبر حکيم است که به حکمت و مصلحت الهيه بيافريد، تا چون به فصل بهار نظر کنى موجب زيادتى يقين و ايمان، و باعث شکرگزارى خالق منان گردد.