سوره طه، آیه ۵۳ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۵
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَ سَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلاً وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجاً مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى
همان خداوندی که زمین را برای شما محل آسایش قرار داد؛ و راههایی در آن ایجاد کرد؛ و از آسمان، آبی فرستاد!» که با آن، انواع گوناگون گیاهان را (از خاک تیره) برآوردیم.
معنی کلمات و عبارات
«مَهْداً»: گهواره. زمین از لحاظ سهولت زندگیِ بر آن، و آسانی گشت و گذارِ در آن، به گهواره کودک تشبیه شده است که محلّ آسایش و آرامش او است. «سَلَکَ»: ساخته است. کشیده است. «أَخْرَجْنَا»: استعمال فعل (أَخْرَجْنَا) به جای (أَخْرَجَ) برای جلب توجّه شنونده به امور و کارهای شگفتی است که بعد از آن بیان میشود. در اینجا صنعت التفات ملحوظ و منظور است (نگا: انعام / ). «أَزْوَاجاً»: جمع زَوْج، هم میتواند اشاره به اصناف و انواع گیاهان باشد، و هم اشاره به مسأله زوجیّت، یعنی نر و مادّه بودن در عالم گیاهان. «شَتَّی»: جمع شَتیت، مختلف و گوناگون در شکل و رنگ و طعم و بو.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - قرار دادن زمین، همانند گاهواره اى براى آرامش و آسایش انسان، پرتویى از ربوبیت خداوند است. «الذى جعل لکم الأرض مهدًا »
«مهد» جایگاهى است که براى طفل آماده مى کنند (گهواره)، در آیه شریفه، زمین به گهواره اى که طفل در آن مى آرمد، تشبیه شده است.
۲ - گستراندن و هموار ساختن زمین، از نعمت هاى خداوند به انسان ها و در راستاى تربیت و رشد آنان است. «الذى جعل لکم الأرض مهدًا »
در برداشت بالا سه نکته ملحوظ است: ۱- لام در «لکم» نعمت بودن را مى فهماند.۲- «الذى» چه خبر باشد براى ضمیر محذوفى که به «ربّ» در آیه قبل برمى گردد - که در نتجه سخن مستقل خدا خواهد بود - و چه صفت براى آن، - که دنباله کلام موس خواهد بود - بیانگر وصفى از اوصاف ربوبى خداوند است که در راستاى تدبیر امور انسان ها است. ۳- «مهداً» مصدر و به معناى ممهوده است; یعنى، مهیا و مسطح.
۳ - شرایط روى زمین، در آغاز براى زندگى انسان مناسب نبوده است. * «الذى جعل لکم الأرض مهدًا »
ممکن است «جعل» به معناى «صیّر» باشد که حاوى معناى تحول و دگرگونى است. دراین صورت باید گفت: زمین از آغاز براى زندگى انسان مناسب نبوده است; ولى خداوند آن را متحوّل ساخته تا این که شرایط ویژه براى حیات بشر بر روى آن فراهم آمده است.
۴ - کره زمین، داراى حرکت و جنب و جوش است. * «الذى جعل لکم الأرض مهدًا »
از وجوه تشبیه زمین به گهواره آن است که همان گونه که گهواره براى آرامش طفل حرکت داده مى شود، زمین نیز داراى حرکت است.
۵ - پدیدار شدن شرایط حیات انسان بر روى زمین و امکانات مختلف براى او، کارى هدف دار و برنامه ریزى شده «لکم الأرض ... سلک لکم »
از تکرار «لکم» در آیه شریفه و از مضمون آیات بعد، این نکته استفاده مى شود که آماده شدن زمین براى حیات انسان امرى تصادفى نبوده، بلکه از قبل طراحى گردیده و برنامه ها، هدف دار اجرا شده است.
۶ - وجود راه ها و امکان سیر و انتقال، بر اثر همواربودن زمین، از موهبت هاى الهى براى انسان و پرتویى از ربوبیت خداوند «الذى ... سلک لکم فیها سبلاً »
۷ - فراهم آمدن زمینه هاى گوناگون و متنوع براى بهره بردارى انسان در روى زمین، پرتویى از ربوبیت خداوند «الذى ... و سلک لکم فیها سبلاً »
«سبل» جمع «سبیل» مى باشد. محتمل است مراد از آن «راه» باشد و ممکن است به معناى طریقه هایى باشد که جهت امرار معاش و دیگر امور انسان بر روى زمین وجود دارد.
۸ - باران، از عوامل اصلى رویش گیاهان «أنزل ... فأخرجنا »
۹ - نزول باران از آسمان و رویش گیاهان مختلف به وسیله آن، پرتویى از ربوبیت خداوند است. «الذى ... و أنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزوجًا من نبات »
۱۰ - آسمان، مبدأ و سرچشمه نزول آب و باران هاى اولیه زمین «و أنزل من السماء ماء فأخرجنا »
فعل ماضى «أنزل» و نیز نکره بودن «ما» قرینه هایى است بر این که ممکن است مراد از آب نازل شده در این آیه، باران هاى اولیه زمین باشد که شرایط زندگى را در زمین فراهم آورده است. مبدأ و سرچشمه این آب ها در آسمان بوده است.
۱۱ - خداوند، گیاهان زمین را از انواع گوناگون قرار داده است. «فأخرجنا به أزوجًا من نبات شتّى »
«أزواج» جمع زوج است و معناى اصلى زوج، صنف و نوع هر چیز است و به دو چیزِ هم شکل یا مخالف - که در کنار هم قرار گیرند - زوج گفته مى شود (لسان العرب). اطلاق «أزواج» به نباتات ممکن است از جهت تشابه افراد یک نوع به یکدیگر باشد که بر مجموعه افراد مشابه، «زوج»، «صنف» و یا «نوع» اطلاق مى شود. همچنین ممکن است از جهت تقسیم شدن آنها به صنف نر و صنف ماده باشد.
۱۲ - حاکمیت قانون زوجیت در گیاهان «فأخرجنا به أزوجًا من نبات شتّى »
۱۳ - وجود تفاوت چشمگیر در بین انواع گوناگون نباتات، از جلوه هاى ربوبیت الهى است. «فأخرجنا به أزوجًا من نبات شتّى »
۱۴ - باران و گیاه، داراى نقشى بسزا در زندگى انسان ها «و أنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزوجًا من کلّ نبات »
مخاطب قرار گرفتن انسان ها در صدر آیه، نشان مى دهد که نعمت هاى یاد شده در آیه، در جهت منافع آنان است.
۱۵ - عملکرد عوامل طبیعى، فعل خدا است. «فأخرجنا به أزوجًا من نبات شتّى »
ضمیرهاى غایب (جعل، سلک و أنزل)، در ادامه آیه به ضمیر متکلم (أخرجنا) تغییر یافته است تا تأکیدى بر این نکته باشد که گرچه کشاورزى شما، بعضى از گیاهان را پدید آورده است; ولى همان نیز بسته به تدبیر و قدرت خداوند است و غیر او نقشى در پدیدآوردن آنها ندارد.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۷۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۹–۷۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۹–۷۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۵–۵۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آسایش زمیناستفاده از نعمتهای زمینتشبیه به گهوارهزوجیت در گیاهانقانونمندی حیات درزمیننعمت تسطیح زمیننعمت همواری زمینحرکت زمینمنابع بارانآرامش زمینتشبیه زمیننقش گیاهانزندگی در زمینزمینه تربیتعوامل مؤثر در زندگیتنوع گیاهانعوامل رویش گیاهانتاریخ زمینمنابع آبزمینه رشدنقش آسماننقش بارانعمل عوامل طبیعیبارش بارانفواید بارانتشبیهات قرآننشانه های ربوبیت خدانعمتهای خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۹)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۶ آیه
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۱۲ آیه
- نقش اب در تغذیه انسان+۱۲ آیه
- نقش اساسی اب در دامداری+۹ آیه
- خداوند، تامینکننده علوفه حیوانات به وسیله اب+۹ آیه
- نقش اب در رویش و رشد گیاهان متنوّع+۷ آیه
- قرار دادن زمین همانند گهوارهای برای ارامش و اسایش انسان+۱ آیه
- خداوند، قرار دهنده زمین جهت ارامش انسانها+۱ آیه
- نقش اسمان در بارش باران و احیای زمین+۴ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۶ آیه
- ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۹ آیه
- فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۱۰ آیه
- راههای ایجاد شده در زمین، از نشانههای الهی+۶ آیه
- ارامش و استقرار زمین از ایات خدا+۵ آیه
- مستعد بودن زمین برای رویش گیاهان، از ایات خدا+۷ آیه
- زوجیت گیاهان، نشانه خدا+۷ آیه
- رویش گیاهان از زمین در پی بارش باران، از ایات خدا+۴ آیه
- پدید امدن انسانها از زمین، ایه خدا+۱ آیه
- خلقت نظام طبیعت و مواهب ان برای بهرهمندی انسان+۸ آیه
- خاک، از عناصر افرینش انسان+۱ آیه
- گیاه، منبع تغذیه انعام+۸ آیه
- زمین و اب منشا پیدایش گیاه برای تغذیه انعام+۱۰ آیه
- افرینش گیاهان گوناگون از امیختن دو عنصر اب و خاک در جهت تغذیه انعام+۱ آیه
- لزوم اندیشه و تامّل در منابع تغذیه انعام به صورت ایات الهی+۹ آیه
- چریدن انعام از گیاهان و روییدنیهای زمین از هدفهای افرینش نباتات+۷ آیه
- چریدن انعام از نباتات، از نشانههای خدا برای خردمندان+۱ آیه
- باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۱۲ آیه
- . لزوم تفکّر در چگونگی نزول باران+۵ آیه
- ابرها، وسیله لازم برای نزول باران+۳ آیه
- رویش خوراکیها، پیامد نزول باران به اراده خداوند+۶ آیه
- تامین علوفه برای حیوانات، از اثار نزول باران+۷ آیه
- باران، مایه رویش گیاهان در زمین+۷ آیه
- زمین، همچون گهواره، بستری ارامبخش+۳ آیه
- شایستگی زمین برای زندگانی، به سان گهواره+۳ آیه
- تفکّر در راههای ایجاد شده در زمین، راهی برای شناخت قدرت خداوند+۱ آیه
- طبیعت و تحولات ان، شایسته تامّل و اندیشه+۹ آیه
- رویش گیاهان متنوّع با بارش باران، از ایات خدا برای صاحبان فکر و اندیشه+۴ آیه
- اندیشه و تامّل در زوجیّت گیاهان، راهی به سوی خداشناسی+۶ آیه
- مباح بودن استفاده از طبیعت، برای انسان+۱۱ آیه
- گیاهان با گونه های مختلف، از خوراکیهای مباح برای انسان+۲ آیه
- حلیت انواع محصولات زراعی، برای انسان+۳ آیه
- جواز خوردن از انواع میوه ها و محصولات کشاورزی+۱ آیه
- خوردنیها، از ایات خدا، برای خردمندان+۲ آیه
- گیاهان با گونه های گوناگون، از منابع مباح خوراکی انسان+۲ آیه
- گیاهان، از خوردنیهای حیوانات+۴ آیه
- خداوند، منشا پیدایش خوردنیها+۹ آیه
- اب، دارای نقش اساسی در تامین علوفه برای دامداری+۸ آیه
- تامین علوفه برای دامداری، از نشانه های ربوبیّت خداوند+۱ آیه
- راهها، وسیله ای لازم برای زندگی انسان+۳ آیه
- ایجاد راهها بر روی زمین، در راستای تامین منافع انسان+۱ آیه
- افرینش راهها، از ایات و نعمتهای الهی+۵ آیه
- راهها، از نعمتهای خداوند+۶ آیه
- افریده شدن زمین به صورت بستری گسترده و ارام برای اسایش انسانها+۸ آیه
- استعداد زمین، برای رویش گیاهان+۶ آیه
- استقرار زمین و حفظ ان از فروپاشی، از ایات خدا+۵ آیه
- زمین، شبیه به گهواره برای سکونت و ارامش+۳ آیه
- زمین، دارای راههایی برای رفت و امد انسانها+۶ آیه
- ابادانی زمین به وسیله بارش باران، از اسمان+۵ آیه
- خداوند، قراردهنده زمین، در جهت منافع انسان+۵ آیه
- زمین، بستری ارام برای زندگانی بشر، به امر خداوند+۶ آیه
- زمین، از منابع پیدایش گیاه، برای تغذیه انسان و چهارپایان+۱۱ آیه
- افرینش زمین در راستای منافع و مصالح ادمیان، از نعمتهای خدا+۴ آیه
- روییدن گیاهان فراوان و گوناگون از زمین، به کمک اب باران، به صورت زوج، از ایات خداوند برای خردمندان+۱ آیه
- حاکمیّت قانون زوجیّت، سنّتی الهی در نظام افرینش گیاهان+۳ آیه
- خداوند، افریننده همه گیاهان، به صورت زوج+۵ آیه
- زوجیّت گیاهان، نشانه خداوند+۷ آیه
- تفکّر و توجّه به رویش گیاهان سرسبز در زمین، مایه عبرت+۸ آیه
- نزول باران از اسمان، از ایات خدا برای عاقلان+۱ آیه
- رویش گیاهان در زمین برای استفاده انسانها و انعام، به وسیله باران، از ایات خدا برای عاقلان+۱ آیه
- نظام طبیعت زمین متناسب برای زندگی انسان و دامهای وی حاوی نشانه های الهی برای صاحبان خرد+۱ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۰ آیه
- ابادانی و عمران زمین، با نزول باران و رویش گیاهان+۴ آیه
- اب، از عوامل عمران و ابادانی+۱۵ آیه
- خداوند، منشا ابادانی زمین+۱۰ آیه
- تشبیه زمین به فرش، از جهت مساعد بودن ان برای زندگانی انسان+۳ آیه
- خداوند، بیرون اورنده همه مردگان از قبرها
- خروج مردگان از قبر، از ایات و نشانه های خداوند+۱ آیه
- نقش کشاورزی، در تامین علوفه چهارپایان+۸ آیه
- نقش کشاورزی، در رفع نیازهای غذایی انسان+۹ آیه
- نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۱۰ آیه
- بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۱۰ آیه
- اب، از منابع کشاورزی+۱۰ آیه
- زمین، منبع کشاورزی+۹ آیه
- قرار دادن زمین، همانند گهوارهای برای ارامش و اسایش انسان، پرتوی از ربوبیّت خداوند+۳ آیه
- خداوند، افریننده گیاهان+۹ آیه
- گیاهان، دارای اقسام و انواع مختلف+۱۱ آیه
- خداوند، پدید اورنده گیاهان متنوع+۸ آیه
- تنوّع گیاهان، فراهماورنده زمینه مناسب برای تغذیه انسان و انواع دامها+۹ آیه
- تنوع گیاهان، از جلوههای ربوبیت خداوند+۲ آیه
- تنوع گیاهان، از ایات الهی و شایسته تفکّر+۶ آیه
- رویش گیاهان، از نشانههای الهی برای خردمندان+۱ آیه
- رویش گیاهان بر اثر نزول باران، پرتوی از ربوبیّت خداوند
- نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۱۲ آیه
- رویش گیاهان از زمین و پیدایش حیات به وسیله باران در زمین، از ایات و نشانههای خداشناسی+۳ آیه
- خداوند، افریننده و منشا رویش گیاهان+۸ آیه
- گیاهان، از منابع تامین علوفه برای دامها+۱۰ آیه
- تامین علوفه با گیاهان، از ایات الهی+۹ آیه
- علوفه بودن گیاهان برای حیوانات، شایسته تفکّر+۳ آیه
- گیاهان، از منابع غذایی انسانها+۱۰ آیه
- مُخْرج/ اسما و صفات+۳ آیه
- خداوند، خالق و افریدگار مراتع، و رویاننده نباتات ان از زمین+۵ آیه
- خلقت مرتع و پیدایش ان، در پی ریزش باران+۴ آیه
- رویش گیاهان مراتع با بارش باران، از سوی خداوند، شایسته تفکّر+۴ آیه
- تنوّع نباتات مراتع، فراهماورنده زمینه مناسب برای تغذیه انسان و انواع دامها+۹ آیه
- جواز بهرهبرداری انسان، از روییدنیهای مراتع زمین، برای تغذیه خود و دامهایش+۳ آیه
- تغذیه انسان و دامهایش، از روییدنیهای مراتع زمین، حاوی ایات الهی برای خردمندان+۱ آیه
- تغذیه انسان از گیاهان و روییدنیهای مراتع زمین، از اهداف خلقت نباتات+۳ آیه
- خداوند، منشا پیدایش مراتع و منابع تغذیه انسانها و حیوانات+۹ آیه
- زمین و اب، منشا پیدایش مراتع و گیاهان، برای تغذیه انسان و حیوانات+۹ آیه