اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ لَهُم مُوسي وَيلَکُم لا تَفتَرُوا عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً فَيُسحِتَکُم بِعَذاب‌ٍ وَ قَد خاب‌َ مَن‌ِ افتَري (61)
حضرت موسي بسحره فرمود واي بر شما که اگر فهميديد که عمل من معجزه است و از دستگاه سحر خارج است و من از جانب خدا آمده‌ام دروغ بر خدا نگوئيد افترا نزنيد و اقرار بحق کنيد.
(قال‌َ لَهُم مُوسي) مرجع ضميرهم سحره هستند چون آنها ميدانند که سحر حقيقت ندارد و آنها در جوف چيزهايي که بصورة حيوانات ساخته بودند جيوه ريخته بودند و چون آنها را در وسط آفتاب انداخته بودند حرارت شمس آن جيوه‌ها را بخار کرده بود و ميخواست از جوف آنها خارج شود آن صورت حيوانات را بحرکت در آورده بود و ديدند موسي يک عصائي بيشتر در دست ندارد آنهم مجوّف نيست موسي بآنها خطاب کرد و فرمود:
(وَيلَکُم) ويل دو ويل است ويل وصفي و ويل اسمي ويل وصفي بمعني بدابر شما که شامل همه بلاها و عذابهاي دنيوي و اخروي ميشود و ظاهرا مراد در اينکه
جلد 13 - صفحه 51
آيه بهمين معني باشد و ويل اسمي عبارت است از چاهي که در قعر جهنّم است و عذاب جهنم از آن چاه خارج ميشود که مي‌گوييم چاه ويل مقابل طوبي که آنهم وصفي بمعني خوشا بحال شما که شامل جميع نعم و تفضّلات الهي دنيوي و اخروي ميشود و اسمي که شجره طوبي است که در بهشت اصلش در خانه امير المؤمنين است و اغصانش هر غصني در منزل يکي از اهل بهشت است و هر چه طالب شوند از آن خارج ميشود.
(لا تَفتَرُوا عَلَي اللّه‌ِ) که بگوئيد معجزه سحر است و خدا موسي را نفرستاده.
(کَذِباً) دروغ نگوئيد زيرا عقوبت اينکه دروغ و افتراء بمراتب از عقوبت کفر و شرک شديدتر است بسا مشرک و کافر حقيقت را دست نياورده ولي دروغ و افتراء انکار حقيقت است پس از دست آوردن بلکه موجب اضلال گروهي ميشود در اينکه نمره موارد!
فَيُسحِتَکُم بِعَذاب‌ٍ وَ قَد خاب‌َ مَن‌ِ افتَري پس بيچاره ميکند و مستاصل ميشويد بعذاب سخت و بتحقيق نااميد و مأيوس از رحمت و ثواب ميشوند کسي که افتراء بخدا بندد و دروغ بر خدا گويد:
(فَيُسحِتَکُم) فاء تفريع بر آيه قبل است که فرمود بسحره.
(وَيلَکُم لا تَفتَرُوا عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً) يعني پس اگر افتراء زديد و کذب بر خدا گفتيد و سحت بمعني کسب حرام است و در خبر از امير المؤمنين مثال زدند برشوه در حکم و مهر زانيه و ثمن کلب و ثمن خمر و ثمن ميته و استعمال در معصيت و از حضرت صادق عليه السلام است فرمود:
(السحت انواع کثيرة فامّا الرشاء في الحکم فهو کفر باللّه)
و در اينکه آيه بمعني يهلککم و يستاصلکم و اکل حرام را سحت گفتند چون بعذاب الهي هلاک و مستاصل ميشود.
(بِعَذاب‌ٍ) بنحو تنکير بيان فرموده که عذابيست که بسيار سخت است و حدّي از براي او نيست و قابل درک نيست.
جلد 13 - صفحه 52
(وَ قَد خاب‌َ) خيب نااميدي و يأس و قطع رحمت است.
(مَن‌ِ افتَري) البتّه افتراء علي اللّه و علي الانبياء اعظم افراد است لکن کلمه من عموم دارد و لفظ افتراء اطلاق دارد شامل هر مفتري ميشود و بهر کس افتراء بزند و از براي کذب و افتراء مراتب و درجاتيست امّا مطلق در اخبار دارد که تمام معاصي باب آن شرابست
(و الکذب شرّ من الشراب)
و از گناهان کبيره است و گناه بيست و شش زنا دارد که کوچکتر آنها زنا با محارم است در جوف کعبه و امّا کذب علي اللّه اشدّ انواع کفر است و نفس لسان فرداي قيامت شهادت ميدهد در حق صاحبش بآنچه گفته که در آيه شريفه ميفرمايد (يَوم‌َ تَشهَدُ عَلَيهِم أَلسِنَتُهُم وَ أَيدِيهِم وَ أَرجُلُهُم بِما کانُوا يَعمَلُون‌َ) نور آيه 24 و غير اينکه از آيات.