اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَعلَم‌ُ ما بَين‌َ أَيدِيهِم وَ ما خَلفَهُم وَ لا يُحِيطُون‌َ بِه‌ِ عِلماً (110)
ميداند خداوند آنچه پيش از روي آنها و مقابل آنها از احوال گذشتگان از انبياء و امم سابقه و ما قبل آنها ازلا و آنچه عقب سر آنها است تا قيامت و احوال اهل محشر و اهل سعادت و شقاوت ابدا و آنها احاطه بخداوند ندارند احاطه علميّه.
(يَعلَم‌ُ ما بَين‌َ أَيدِيهِم وَ ما خَلفَهُم) مکرر بيان شده که علم الهي عين ذات او است و ذات او صرف وجود است و محدود بحدّي نيست يعني ماهيّت ندارد چون ماهيّت حدّ وجود است ازلا و ابدا و سرمدا حدي از براي علم او قدرت او ساير صفات ذاتيه او نيست ازلا ميداند آنچه در ابد است و ابدا ميداند آنچه در ازل بوده و بعبارت ديگر علم ذات بذات.
(وَ لا يُحِيطُون‌َ بِه‌ِ عِلماً) چون ممکن هر چه باشد و هر که باشد و لو صادر اوّل نور مقدّس محمّد صلّي اللّه عليه و سلّم محدود است اوّل دارد و حادث است و محدود محال است احاطه علمي بغير محدود پيدا کند و اينکه عقيده مطابق عقل و برهان و آيات شريفه قرآن و اخبار متواتره از آل اطهار (عليهم السلام) و ضرورت مذهب شيعه است، و لکن عامّه عمياء و طبقات کفّار که قائل بتجسّم هستند و خدا را جسم پنداشتند قائل هستند که خدا روز قيامت ديده مي‌شود و بر عرش و تخت خود مينشيند و مؤمنين او را مشاهده مي‌کنند و کفار ممنوع هستند و ساير مزخرفاتي که در کتب عهدين و در کتب عامّه است که قبلا تذکر داده شده و در برهان حديثي از حضرت رضا عليه السلام نقل کرده از کليني مسندا از صفوان إبن يحيي که ابو قرّه محدث از من تقاضا کرد که او را خدمت حضرت رضا عليه السلام ببرم از آن حضرت استيذان کردم اجازه داد او را خدمت حضرت بردم پس از سؤالات از حلال و حرام و احکام سؤال از توحيد کرد گفت:
رواياتي بما رسيده که خدا رؤيت را قسمت کرده و کلام را بين انبياء کلام را
جلد 13 - صفحه 103
بموسي و رؤيت را به محمّد صلّي اللّه عليه و سلّم حضرت فرمود:
پس کيست که تبليغ کرده از جانب خدا که فرمود: (لا تُدرِکُه‌ُ الأَبصارُ) و فرمود: (وَ لا يُحِيطُون‌َ بِه‌ِ عِلماً) پس بگويد: من بچشم خود ديدم او را آيا حيا نمي‌کنند زنادقه اينکه حضرت تناقض بگويد: و بر خلاف قرآن دعوي رؤيت کند ابو قرّه گفت: در اينکه آيه چه مي‌گويي!: (وَ لَقَد رَآه‌ُ نَزلَةً أُخري) حضرت فرمود:
مراد رؤيت آيات کبري است که بعدا ميفرمايد: (لَقَد رَأي مِن آيات‌ِ رَبِّه‌ِ الکُبري) و رؤيت آيات غير از رؤيت اوست ابو قرّه گفت: پس اينکه روايات را تکذيب کنيم فرمود: هر روايت که مخالف قرآن است بايد تکذيب کرد (اقول) مخالف برهان و عقل و اجماع هم هست بعلاوه سند معتبر هم ندارد.