سوره طه، آیه ۱۱۰ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۹
يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً
آنچه را پیش رو دارند، و آنچه را (در دنیا) پشت سرگذاشتهاند میداند؛ ولی آنها به (علم) او احاطه ندارند!
معنی کلمات و عبارات
«مَا بَیْنَ أیْدِیهِمْ»: امور دنیای ایشان. احوال قیامت آنان. «مَا خَلْفَهُمْ»: امور دنیای ایشان. احوال قیامت آنان. هر یک از دو موصول «مَا» میتواند مربوط به گذشته یا آینده، و یا این که امور دنیا یا امور آخرت باشد و برعکس هم، معنی شود. «هُمْ»: مرجع ضمیر میتواند مردمان یا گردآیندگان در عرصه محشر باشد. «بِهِ»: مرجع ضمیر میتواند خدا باشد که معنی آن گذشت، و یا این که موصولهای (ما) باشد که معنی آن چنین میشود: خدا میداند که مردمان چه کردهاند و چه میکنند و عاقبتشان چه خواهد بود، ولی مردمان کارهای خود را فراموش میکنند و نمیدانند در دنیا و آخرت چه بر سرشان میآید.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، داراى آگاهى کامل و دقیق به آینده و گذشته تمامى انسان ها «یعلم ما بین أیدیهم و ما خلفهم »
تعبیر «ما بین أیدیهم» بر چیزى اطلاق مى گردد که زمان چندانى از آن نگذشته باشد و در مواردى (نظیر این آیه) مراد از «ما بین أیدیهم و ما خلفهم» تمامى حالات انسان در همه زمان ها است. گفتنى است که به آنچه رو به روى افراد باشد نیز «ما بین أیدیهم» گفته مى شود.
۲ - خداوند داناى مطلق به نهان و آشکار است. «یعلم ما بین أیدیهم و ما خلفهم »
«روبه رو» و «پشت سر» ممکن است کنایه از آشکار و نهان باشد، زیرابه طور معمول آنچه در برابر دیدگان انسان نباشد، از او نهان است.
۳ - خداوند، بر احوال شفیعان روز قیامت (گذشته، آینده، آشکار و نهان آنان) آگاهى کامل دارد. «لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن له ... یعلم ما بین أیدیهم و ما خلفهم »
ضمیر «هم» در «أیدیهم» و «خلفهم» به «من» در آیه قبل برمى گردد که در معناى جمع است و مى تواند به اعتبار لفظ، مرجع ضمیر مفرد و به اعتبار معنا، مرجع ضمیر جمع قرار گیرد.
۴ - آگاهى گسترده و محیط خداوند بر احوال و اعمال بندگان، پشتوانه قانون مندى شفاعت در قیامت و صدور یا عدم صدور اجازه بر آن «لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن ... یعلم ما بین أیدیهم و ما خلفهم »
۵ - آگاهى کامل و دقیق، شرط لازم براى قانون گذاران و مجریان آن «لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن له ... یعلم ما بین أیدیهم و ما خلفهم »
۶ - هیچ کس، توان احاطه یافتن بر علم و معلومات خداوند را ندارد. «یعلم ما ... و لایحیطون به علمًا »
مراد از احاطه علمى به خداوند، به قرینه صدر آیه، احاطه به دانسته ها و اسرار نهفته در کارهاى او است.
۷ - آدمیان، از وقوف بر همه اسرار و ملاک هاى افعال خداوند ناتوان اند. «و لایحیطون به علمًا »
۸ - در قیامت راهى براى تزویر و استفاده نادرست از شفاعت وجود ندارد. «لاتنفع الشفعة إلاّمن أذن له ... یعلم ... و لایحیطون به علمًا »
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
راز افعال خداشرایط قانونگذارانشرایط مجریان قانونعلم قانونگذارانعوامل اذن خدامکر در قیامتقانونمندی شفاعتشفیعان در قیامتآثار علم غیب خداشفاعت در قیامتعجز انسان هاوسعت علم خداعلم غیب خداویژگیهای قیامتاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷)
- اگاهی و علم به موجود بین دستان و موجود در پشت، کنایه از احاطه و سیطره علمی+۳ آیه
- عجز ادمیان، از وقوف بر همه اسرار و ملاکهای افعال خداوند
- علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۵ آیه
- علم همه جانبه و برتر خداوند، نسبت به انسانها+۵ آیه
- خداوند، دانای مطلق به گذشته، حال و اینده انسانها+۲ آیه
- شفاعت کنندگان، در احاطه علمی خدا+۲ آیه
- بشر، ناتوان از احاطه بر علم خداوند+۱ آیه