تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً (111)
وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ: و صفت ديگر آنکه: و ذليل و خوار باشند اصحاب رويها براى ذات زنده‌اى پاينده، يعنى تمامى مردمان خاضع باشند خداوند سبحان را مانند ذات اسيران در دولت پادشاه قهار و تسليمند فرمان خداوند حى قيوم را. وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً: و بتحقيق بى‌بهره و نااميد گشت از رحمت واسعه الهيه هر که برداشت بار ستم را، که کفر و شرک و ظلم به مردمان باشد و به محضر برد بدون تدارک و توبه در دنيا.
تنبيه: در معنى «حى و قيوم» اختلاف است: ابن بابويه در توحيد فرموده:
حى، معنى آن فعال مدبرى است که زنده است لذاته، و جايز نباشد بر ذات
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 45.
«2» سوره شورى، آيه 11.
«3» توحيد صدوق، ص 263 و 264 باب رد بر ثنويت و زنادقه.
جلد 8 - صفحه 332
او موت و فنا، و محتاج نيست به حياتى که زنده باشد به آن.
قيوم، معنى آن قائم دائم بدون زوال و تغير است.
حاصل آنکه ذات زنده و پاينده‌اى که حيات و قيام تمامى موجودات منوط به او و ذات سبحانى حى و قائم است بالذات.