سوره طه، آیه ۱۱۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۹
وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِ الْقَيُّومِ وَ قَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً
و (در آن روز) همه چهرهها در برابر خداوند حیّ قیوم، خاضع میشود؛ و مأیوس (و زیانکار) است آن که بار ستمی بر دوش دارد!
معنی کلمات و عبارات
«عَنَتْ»: خشوع و خضوع کرد. مثل اسیران کرنش برد. از این ماده واژه (عانی) به معنی اسیر است که جمع آن (عُناة) است. «الْوُجُوهُ»: چهرهها. ذکر چهرهها در میان سایر اعضاء، بدان خاطر است که اشرف اندامها بوده و اثر فروتنی و خواری در آن نمایان میگردد. و یا این که تسمیه کلّ به اسم جزء است و مراد خودِ انسانها است. «الْحَیِّ الْقَیُّومِ»: (نگا: بقره / . «خَابَ»: ناامید گردید و به آرزو نرسید. زیانمند شد. از دست داد. «ظُلْماً»: کفر.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - نشانه هاى خضوع و تسلیم در برابر خداوند، بر چهره تمامى انسان ها (در قیامت) نقش خواهد بست. « و عنت الوجوه للحىّ القیّوم »
«عناء» به معناى خاضع شدن و مطیع گشتن است (لسان العرب). «وجه» به معناى صورت است و از آن جهت که آثار خضوع و ذلت، بیش از همه جا در چهره آشکار مى گردد، این واژه استفاده شده است. «ال» در «الوجوه» نیز محتمل است معناى استغراق داشته باشد و یا آن که عوض مضاف الیه بوده و مراد از آن «وجوه المجرمین» باشد. برداشت یاد شده مبتنى بر اولین احتمال است.
۲ - مجرمان و گردن فرازان، با چهره هایى ذلت بار و خاضع در برابر خداوند، در صحنه قیامت حضور خواهند یافت. «و عنت الوجوه للحىّ القیّوم »
از معانى «عناء» ذلیل گشتن است (مصباح). حرف «ال» در «الوجوه» جایگزین مضاف الیه است; یعنى، «وجوههم» و مراد چهره مجرمانى است که در آیات پیشین از آنان سخن گفته شده است. فعل «عنت» مى رساند که فروتنى آنان نوظهور است و پیش از این در دنیا، در برابر خداوند خضوع نداشته اند.
۳ - خداوند، حىّ و قیّوم (زنده و قوام بخش هستى) است. «و عنت الوجوه للحىّ القیّوم »
«قیّوم» به کسى گفته مى شود که قائم به ذات خود و حافظ همه چیز بوده و مایه قوام هر چیز را به آن عطا کرده است (مفردات راغب).
۴ - خداوند، مدیر و مدبر جهان هستى بوده و برپایى و دوام آن متکى به او است. «للحىّ القیّوم »
«قیّوم» - چنان که برخى از اهل لغت گفته اند - کسى است که به امور خلق قیام کرده و تدبیر عالم در تمامى حالاتِ آن را، به عهده گرفته باشد (لسان العرب).
۵ - بى نیازى مطلق خداوند از غیر خود «القیّوم »
«قیّوم» به کسى گفته مى شود که قائم به ذات بوده و در وجود، متکى به غیر نباشد (لسان العرب).
۶ - ظهور حیات حقیقى و فنا ناپذیر خداوند و قیومیت او بر هستى در قیامت، مایه خضوع و ذلت عمیق آدمیان در برابر او خواهد شد. «و عنت الوجوه للحىّ القیّوم»
۷ - هرگونه ظلم و ستم در دنیا، در روز قیامت بارى گران بر دوش ظالمان خواهد بود. «من حمل ظلمًا»
۸ - ظلم، موجب زیان کارى و محرومیت انسان، در قیامت خواهد شد. «و قد خاب من حمل ظلمًا »
«خیبة»; یعنى، از کف دادن مطلوب (مفردات راغب).
۹ - اعراض از قرآن، ظلم است. «و قد خاب من حمل ظلمًا »
مراد از ظلم به قرینه آیات پیشین، روى گردانى از قرآن است که از آن به «وزر» تعبیر شده بود.
۱۰ - لزوم پرهیز از هرگونه ظلم و ستم در حق خود و یا دیگران «و قد خاب من حمل ظلمًا »
۱۱ - ستم گران (در قیامت) از اذن خداوند براى شفاعت شدن و شفاعت کردن، محروم خواهند بود. «یومئذ لاتنفع الشفعة ... و قد خاب من حمل ظلمًا »
۱۲ - در قیامت، تنها مجرمانى ناکام و محروم خواهند بود که بهره اى از ایمان و عمل صالح ندارند. «من حمل ظلمًا »
جمله «و من یعمل من الصالحات...» در آیه بعد، مى تواند قرینه براین باشد که «من حمل ظلماً» مطلق نیست; بلکه تنها کسانى مورد نظر هستند که نه مؤمن اند و نه نیکوکار.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۱۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹۹–۱۲۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۰۸–۱۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار جاودانگی خداآثار قیومیت خداانسان هادر قیامتخضوع اخروی انسان هاخضوع اخروی طغیانگرانخضوع اخروی گناهکارانخضوع در قیامتذلت اخروی طغیانگرانسنگینی اخروی ظلمسیمای اخروی طغیانگراننشانه ها خضوع بر خدامحرومیت اخروی گناهکارانسیمای اخروی گناهکارانذلت اخروی انسان هاظلم اعراض از قرآنمنشأ بقای آفرینشسیمای اخروی انسان هامحرومان از شفاعتاهمیت اجتناب از ظلمذلت اخروی گناهکارانمحرومیت اخروی ظالمانخضوع بر خداعوامل زیان اخرویمحرومیت اخروی کافرانشفاعت در قیامتبی نیازی خداتدبیر آفرینشآثار ظلمتدبیر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
- انذار خداوند به ستمگران، از سرافکندگی و زیانکاری در قیامت
- خدا، موجودی جاودانه و همیشگی+۴ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۳ آیه
- تنها خداوند، زنده قایم به ذات خویش+۲ آیه
- انحصار حیات حقیقی به خداوند+۴ آیه
- خداوند، قایم به ذات و نگه دارنده همه هستی+۲ آیه
- خداوند، تدبیرکننده جهان هستی+۲ آیه
- ظلم، از عوامل خسران در انسان+۱ آیه
- خضوع همگان در پیشگاه خداوند، در قیامت+۱ آیه
- حضور ظالمان در قیامت با چهره ذلّت بار، در برابر خداوند+۲ آیه
- حضور مجرمان در قیامت با چهره های ذلّت بار در برابر خداوند+۳ آیه
- ظلم، عامل محرومیّت از شفاعت، در قیامت+۱ آیه
- اشکار شدن اثر خضوع و انقیاد چهره ها، برای خدا در قیامت
- زیانکاری، پیامد ستمگری+۲ آیه
- هرگونه ظلم و ستم در دنیا، باری گران بر دوش ظالمان، در قیامت
- اعراض کنندگان از قران و ایات الهی، ستمکارترین مردمان+۷ آیه
- رویگردانی از قران، رفتاری ظالمانه+۵ آیه
- عادلانه بودن عذاب در قیامت
- اعراض از قران، موجب قرار گرفتن در زمره ظالم ترین افراد+۶ آیه
- قیامت، روز خضوع همگان، در پیشگاه خداوند+۲ آیه
- قیّوم / اسماوصفات+۲ آیه
- قیامت، صحنه حضور مجرمان با چهره های ذلّت بار، در برابر خداوند+۱ آیه