اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَأَکَلا مِنها فَبَدَت لَهُما سَوآتُهُما وَ طَفِقا يَخصِفان‌ِ عَلَيهِما مِن وَرَق‌ِ الجَنَّةِ وَ عَصي آدَم‌ُ رَبَّه‌ُ فَغَوي (121)
پس تناول کرد آدم و زوجش از آن شجره پس ظاهر شد بر آنها عورتهاي آنها پس چون برهنه شدند رفتند و از برگ درختان بهشت قطع کردند و عورت خود را پوشانيدند و مخالفت کرد آدم پروردگار خود را پس بي‌بهره شد از بهشت.
(فَأَکَلا مِنها) نظر به اينکه انسان بايد بمجرد خطور قلبي و تصوّر شي‌ء اقدام بر عمل نکند و تعجيل در انجام فعل ننمايد بايد تأمل و تفکّر و تدبّر کرد و عواقب و آثار آن فعل را بنظر آورد اگر بصلاح و فساد آن بر خورد کرد انجام
جلد 13 - صفحه 115
دهد يا منصرف شود و اگر درک صلاح و فساد آن را نکرد خودداري کند آدم و حوّا تامّل نکرده بمجرّد خطور قلبي که وسوسه شيطان بود اقدام بر اکل شجره کردند که فاء تفريع دلالت دارد که اکل آنها متفرّق بر همان وساوس شيطاني بود که خيال کردند شجره خلد است و بقاء ملک بخصوص مقرون به قسم که (وَ قاسَمَهُما إِنِّي لَکُما لَمِن‌َ النّاصِحِين‌َ) اعراف آيه 21.
(فَبَدَت لَهُما سَوآتُهُما) اوّلين اثر اينکه فعل اينکه بود که البسه بهشتي از آنها سلب شد بمجرد اکل و عورة آنها ظاهر شد ناچار.
(وَ طَفِقا) بمعني جعل بفعل، فوري رفتند و از برگ بهشت که گفتند و رق زيتون بوده.
(يَخصِفان‌ِ) چسبانيدند.
(عَلَيهِما) بر خود که عورت خود مکشوف نباشد.
(وَ عَصي آدَم‌ُ رَبَّه‌ُ) گفتيم: اينکه عصيان معصيت نبوده حتي مکروه هم نبوده و نهي ارشادي بوده يعني بر خلاف صلاح خود اقدام نمودند بخصوص بقرينه.
(فَغَوي) غوي خلاف رشد است بر ضرر خود اقدام کرد (تنبيه) بعد از بيان اينکه جملات بر خورد کردم بحديث شريفي از حضرت رضا عليه السلام در جواب علي بن الجهم در اعتراضاتي که بر انبياء داشت از آيات شريفه و حديث مفصل است و شاهد عرائض گذشته اينکه جمله حديث است فرمود:
(امّا قوله: وَ عَصي آدَم‌ُ رَبَّه‌ُ فَغَوي
فان اللّه تعالي خلق آدم حجة في ارضه و خليفة في بلاده و لم يخلقه للجنّة و کانت المعصية من آدم في الجنّة لا في الارض ليتم‌ّ مقادير امر اللّه فلما اهبط الي الإرض و جعل خليفة عصم بقوله: إِن‌َّ اللّه‌َ اصطَفي آدَم‌َ وَ نُوحاً وَ آل‌َ إِبراهِيم‌َ وَ آل‌َ عِمران‌َ عَلَي العالَمِين‌َ الحديث).