اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ اهبِطا مِنها جَمِيعاً بَعضُکُم لِبَعض‌ٍ عَدُوٌّ فَإِمّا يَأتِيَنَّکُم مِنِّي هُدي‌ً فَمَن‌ِ اتَّبَع‌َ هُداي‌َ فَلا يَضِل‌ُّ وَ لا يَشقي (123)
جلد 13 - صفحه 117
فرمود: بآدم و حوّا هبوط کنيد از بهشت پس از هبوط و کثرت نسل جميعا در روي زمين بعض شما با بعضي ديگر عداوت ميورزيد پس زماني که ميآيد شما بني آدم را از جانب من هدايت کننده پس کسي که متابعت کرد هدايت مرا پس گمراه نميشود و بد عاقبت نميگردد.
(قال‌َ اهبِطا) هبوط تنزّل است از بهشت که هيچگونه عيب و نقصي در او نبود و هيچگونه بلا و مصيبتي نداشت نزول در دنيا که دار محنت و بليّة است و دار فناء و زوال است و دار مجاز است بايد از دروازه رحم وارد شد و از دروازه قبر خارج شد.
(مِنها) از آن بهشتي که فرمود: قبلا (إِن‌َّ لَک‌َ أَلّا تَجُوع‌َ فِيها وَ لا تَعري وَ أَنَّک‌َ لا تَظمَؤُا فِيها وَ لا تَضحي).
(جَمِيعاً) جمله در تقدير است يعني پس از هبوط و تناکح و تناسل و کثرت نسل در اولاد آدم جميع شما در زمين و دنيا هستيد حافظ ميگويد:
(من ملک بودم فردوس برين جايم بود || آدم آورد در اينکه دير خراب آبادم).
تمام ولد آدم تا دامنه قيامت در صلب آدم بودند و خداوند تمام آنها را اخراج فرمود و از آنها عهد و ميثاق گرفت بدليل آيه شريفه (وَ إِذ أَخَذَ رَبُّک‌َ مِن بَنِي آدَم‌َ مِن ظُهُورِهِم ذُرِّيَّتَهُم وَ أَشهَدَهُم عَلي أَنفُسِهِم أَ لَست‌ُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلي الآية) اعراف آيه 171 و از اينکه جهت پس از اينکه جمله خطاب جمعي ميفرمايد:
(بَعضُکُم لِبَعض‌ٍ عَدُوٌّ) عداوت در اولاد آدم از زمان خود آدم شروع شد قضيّه هابيل و قابيل که ميفرمايد: (وَ اتل‌ُ عَلَيهِم نَبَأَ ابنَي آدَم‌َ بِالحَق‌ِّ إِذ قَرَّبا قُرباناً فَتُقُبِّل‌َ مِن أَحَدِهِما وَ لَم يُتَقَبَّل مِن‌َ الآخَرِ الآيات) مائده آيه 30 و تا انقراض عالم باقيست چه عداوت ديني مسلم و کافر موافق و مخالف موالي و معاند مؤمن و ضال متّقي و عاصي عادل و فاسق و غير اينها و چه عداوت دنيوي غني و فقير ظالم و مظلوم رئيس و مرءوس متکبّر و متواضع و غير اينها بسيار است.
جلد 13 - صفحه 118
(فَإِمّا يَأتِيَنَّکُم مِنِّي هُدي‌ً) بارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و ارائه طريق و ارشاد و دلالت بسعادت و انذار از شقاوت.
(فَمَن‌ِ اتَّبَع‌َ هُداي‌َ) بايمان و تقوي و عمل صالح و اطاعت انبياء و اوصياء و نماينده‌گان آنها از علماء اعلام.
(فَلا يَضِل‌ُّ) گمراه نميشود.
(وَ لا يَشقي) شقي و بد عاقبت نميگردد در دنيا و آخرت سعادتمند و رستگار ميشود.