سوره طه، آیه ۱۳۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۱
وَ لاَ تَمُدَّنَ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَى
و هرگز چشمان خود را به نعمتهای مادّی، که به گروههایی از آنان دادهایم، میفکن! اینها شکوفههای زندگی دنیاست؛ تا آنان را در آن بیازماییم؛ و روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است!
معنی کلمات و عبارات
«لا تَمُدَّنَّ»: مدوز. منگر. «أَزْوَاجاً»: اصناف. گروهها و دستهها (نگا: حجر / ). «زَهْرَةَ»: زینت و بهجت. آرایش و سرسبزی. مفعول فعل محذوف (جَعَلْنا) یا بدل از محلّ (ما) و یا حال است.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - برخى از زنان و مردان کافر عصر بعثت (در مکه) از امکانات و ثروت چشمگیرى برخوردار بودند. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
ضمیر «منهم» به کافران بازمى گردد که در آیات پیشین مورد بحث قرار گرفته بودند و از آنجایى که سوره «طه» در مکه نازل شده است، مراد کفار مکه است. «ازواج» یا به معناى مردان و زنانى است که تشکیل خانواده داده اند و یا به معناى «اصناف» است. «من» در «منهم» براى تبعیض است.
۲ - خداوند، پیامبر(ص) را از توجه به سرمایه هاى چشمگیر کافران و اشتیاق بهره گیرى از آن، برحذر داشت. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
«مدّالعین» (چشم کشیدن)، برداشتن نگاه از چیزى و متوجه ساختن و کشاندن آن به سوى چیز دیگر است و به قرینه آیاتى دیگر (نظیر «لاتعد عیناک عنهم» کهف/ ۲۸) مرادِ آیه، معطوف ساختن توجه از تهیدستان به سوى ثروتمندان است. برخى احتمال داده اند که مراد از کشاندن، ادامه دادن است و آیه ناظر به نگاهِ سیر و عمیق مى باشد.
۳ - سطح زندگى پیامبر(ص) و مسلمانان، با کافران مکه، تفاوت قابل ملاحظه اى داشت. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
۴ - مسلمانان صدراسلام، بر اثر مشاهده رفاه کافران، در خطر توجه به زر و زیور دنیا بودند. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
این آیه گرچه خطاب به پیامبر(ص) است; ولى ممکن است مراد از آن، تربیت مسلمانان باشد و در صورتى که شخصِ آن حضرت مراد باشد، این خطر براى دیگر مسلمانان قوى تر خواهد بود.
۵ - چشم دوختن و غبطه خوردن بر مال و منال دنیاداران، امرى نکوهیده ونارو است. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
۶ - لزوم پرهیزِ رهبران الهى، از دنیاطلبى و توجه به دنیاگرایان «لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا »
۷ - امکان بهره گیرى از ثروت چشمگیر کافران، نباید توجه رهبران دینى را به توانگران کافر معطوف سازد. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
نهى خداوند از توجه پیامبر(ص) به ثروت کافران، ممکن است براى بیان این نکته باشد که جهت بهبود زندگى مؤمنان، نباید به سرمایه هاى کافران چشم داشت و به این منظور نیز، مسلمان شدن آنان را آرزو کرد.
۸ - خیره شدن و دل بستگى به دنیا و زندگى مرفه دیگران، مانع از دسترسى به مقام رضا است. «لعلّک ترضى . و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا »
ممکن است این آیه در ارتباط با آخرین جمله آیه قبل باشد. مقتضاى این ارتباط آن است که علاوه بر تسبیح و تنزیه پروردگار در شبانه روز - که موجب کسب رضایت خاطر است - چشم ندوختن به مال و منال دنیاى دیگران نیز، داراى نقش مؤثر در وصول انسان به مقام رضا است.
۹ - نگاه، تحریک کننده تمایلات انسان و مایه شیفتگى او به منظره هاى دلربا است. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
۱۰ - نگاه، زمینه ساز وقوع در گناه است. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
۱۱ - دارایى ها و امکانات دنیا، همه از آنِ خداوند و عطاى او است. «متّعنا »
۱۲ - تفاوت مقدار ثروت افراد جامعه با یکدیگر مشروع است و تساوى همگان در مالکیت ثروت الزامى نیست. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا به أزوجًا منهم »
۱۳ - امکانات زندگى دنیوى، دلربا و جذاب و انسان ها در خطر فریفته شدن به آن هستند. «و لاتمدّنّ عینیک إلى ما متّعنا ... زهرة الحیوة الدنیا »
«زهرة» به معناى «یک شکوفه» است. در این آیه، امکانات و متاع هاى دنیا به شکوفه درخت تشبیه شده است; یعنى، چنان که شکوفه درخت، موجب زیبایى و جزابیت آن است، امکانات دنیایى نیز مایه حسن و جلوه حیات دنیا است. کلمه یاد شده در آیه، حال براى «ما» در «ما متّعنا» است و مفرد بودن آن، حاکى از یکنواختى تمامى لذت هاى دنیا است و ممکن است براى تحقیر آن نیز باشد.
۱۴ - زندگانى شکوفاى کافران، آزمون الهى براى آنان است. «زهرة الحیوة الدنیا لنفتنهم فیه »
«فتنة» در اصل هنگامى گفته مى شود که طلا و نقره را با آتش بگدازند تا نیکو و نامرغوب آن، تمیز داده شود(مصباح) و چون مقصود از آزمایش، تمیز خوب از بد است، به آن «فتنة» اطلاق مى گردد. آزمودن کافران، به این است که فراوانى نعمت ها، تکلیف آنها را سنگین تر مى کند و چون حق نعمت را ادا نمى کنند، بر عذاب آنان افزوده مى شود.
۱۵ - خداوند، آزمایش کننده انسان ها است. «لنفتنهم فیه »
۱۶ - نعمت هاى الهى و امکانات دنیا، زمینه اى براى آزمایش انسان ها است. «متّعنا به ... لنفتنهم فیه »
۱۷ - ثروت انبوه براى کافران، عذاب آور و سختى آفرین است. «لنفتنهم فیه »
از معانى «فتنة» عذاب و مشقت است (قاموس). لام در «لنفتنهم» لام عاقبة و بیانگر بازتاب پیش بینى نشده ثروت مندى است.
۱۸ - پیامبر(ص) برخوردار از رزقى ویژه، از جانب خداوند «و رزق ربّک خیر »
با توجه به این که همه نعمت هاى دنیا - چنان که تعبیر «متّعنا» گویاى آن است - رزق خداوند و عطاى او است; مراد از رزق عطا شده به پیامبر(ص)، رزقى ویژه و از نوع معنوى و اخروى آن خواهد بود. کلمه «ربّ» و نیز اضافه شدن آن به ضمیر خطاب، قرینه بر این نکته است.
۱۹ - رزق و نعمت هاى معنوى، پایدارتر و داراى ارزش والاتر از تمامى نعمت هاى دنیوى است. «و رزق ربّک خیر و أبقى »
۲۰ - رزق ویژه خداوند به پیامبر(ص)، پرتویى از ربوبیت و عنایت او به آن حضرت است. «و رزق ربّک »
۲۱ - نعمت هاى آخرت، رزق الهى بوده و برخوردارى از آن به توفیق خداوند است. «و رزق ربّک »
مقابله عبارت «رزق ربّک» با «زهرة الحیاة الدنیا» گویاى اخروى بودن آن است.
۲۲ - توجه به رزق پایدار و سرتاسر خیر پروردگار، زمینه ساز دورى گزینى از چشم دوختن به امکانات دنیایى دیگران است. «و لاتمدّنّ عینیک ... و رزق ربّک خیر و أبقى »
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱۵–۱۳۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲۷–۱۳۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۳۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۳۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۳۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۳۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۳۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۲۷–۱۳۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۳۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار ثروت کافرانآثار ذکر روزیآثار نگاهارزش روزیاستفاده از ثروت کافراناهتمام به ثروتمندان کافربی اعتنایی به دنیاطلبانتحریک تمایلات انسانتفاوت اقتصادی در صدراسلامخطر رفاه طلبی در مسلمانان صدراسلامخیریت روزیرفاه کافران صدراسلامروزی اخرویروزی محمدسطح زندگی محمدسطح زندگی مسلمانان صدراسلامسطح زندگی کافران مکهطبقات اجتماعی در صدر اسلامموانع مقام رضاکافران ثروتمند صدراسلامعذاب با ثروتامکانات مادی کافران صدراسلامبی اعتنایی به امکانات مادی کافرانجذابیت امکانات مادیغبطه ناپسندمحمد و امکانات مادی کافرانمشمولان عنایتهای خداامتحان انسانهاسرزنش طمعارزش نعمتهای خداامتحان با امکانات مادینعمت های اخرویموانع طمعامتحان کافرانآثار طمعتفاوت اقتصادی انسان هازهد رهبران دینیارزش امکانات مادیمنشأ ثروتامتحان با نعمتنهی به محمدلغزشگاههای انسانسرزنش دنیاطلبیمنشأ امکانات مادیزمینه گناهابزار عذابامتحانهای خدامنشأ روزیرازقیت خداابزار امتحانمسؤولیت رهبران دینیعذاب کافرانآثار دنیاطلبیتکلیف محمدنواهی خداعمل ناپسندفضایل محمدنشانه های ربوبیت خداعطایای خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۰)
- امتحان کافران با برخورداری از رفاه و زینتهای دنیایی
- امتحان کافران با برخورداری از رفاه و زینتهای دنیایی
- روزیهای بهشت، بهتر و پایدار
- نعمتهای بهشتی، تمامناشدنی و پایانناپذیر
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
- نعمتهای اخرتی، برخوردار از جاودانگی، در مقایسه با نعمتهای دنیایی+۲ آیه
- ارزاق بهشت، جاودانه و پایانناپذیر
- وابستگی به خداوند، رمز جاودانگی+۳ آیه
- چشم دوختن به مال و منال ثروتمندان، امری نکوهیده+۱ آیه
- حرص و دلبستگی به دنیا و زندگی مرفّه دیگران، مانع از دسترسی به مقام رضا+۱ آیه
- چشم دوختن و غبطه خوردن به مال و منال دنیا، نکوهیده و ناپسند+۱ آیه
- توجّه به رزق پایدار و سرتاسر خیر پروردگار، زمینهساز دوریگزینی از حرص و چشم دوختن به امکانات دنیایی دیگران
- حرمت چشم دوزی به اموال دیگران، از روی حسادت+۱ آیه
- نماز در خانواده، بهترین جایگزین برای مال و رفاه+۱ آیه
- برخورداری پیامبر(صلی الله علیه واله) از روزی جاودانه در اخرت، برخاسته از ربوبیّت خدا
- اگاهی خداوند به خیر بندگان+۴ آیه
- توجّه به رزق سرتاسر خیر پروردگار، زمینه ساز چشم ندوختن به امکانات دنیایی دیگران
- خیر بودن رزق الهی به پیامبر(صلی الله علیه واله) پرتوی از ربوبیّت او
- دنیا، میدان ازمون و امتحان+۱ آیه
- جلوه و زیبایی مظاهر طبیعت دنیا، زمینه ازمایش انسان+۱ آیه
- داراییها و امکانات دنیا، همه از انِ خداوند و عطای او+۲ آیه
- امکانات و زخارف زندگی دنیایی، جذّاب و دلربا
- خداوند و نهی پیامبر(صلی الله علیه واله) از توجّه به امکانات دنیایی کافران
- دارایی و امکانات دنیا، جهت امتحان انسان
- رزق و نعمتهای اعطایی پروردگار، پایدارتر و دارای ارزشی والاتر از تمامی نعمتهای دنیایی
- توجّه به رزق پایدار و سر تا سر خیر پروردگار، زمینه ساز دوری گزینی از چشم دوختن به امکانات دنیایی دیگران
- رزق و نعمتهای اخرتی، پایدارتر و با ارزش تر از تمامی نعمتهای دنیایی
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، برخوردار از رزقی ویژه، از جانب خدا
- رزق ویژه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، پرتوی از ربوبیّت او به ان حضرت+۱ آیه
- برتری و دوام بیشتر روزی اخرتی پیامبر(صلی الله علیه واله)، نسبت به امکانات دنیایی کافران
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱ آیه
- رضای به روزی اعطایی پروردگار، مانع از چشم دوختن به زینتهای دنیایی دیگران+۲ آیه
- اجتناب از چشم دوختن به داشته های دیگران و دلبستگی به دنیا، زمینه رضایت از پروردگار+۱ آیه
- رفاه و برخورداری کافران، با هدف ازمایش انان+۳ آیه
- چشم دوختن به رفاه و نعمتهای کافران و حسرت بردن نسبت به انها، امری نکوهیده و ناپسند+۱ آیه
- حسرت بر رفاه مرفهان و خیره شدن به ان، مانع دسترسی به مقام رضا+۱ آیه
- تداوم رفاه مندی در نسلهای کافران+۴ آیه
- محدودیّت رفاه کافران به دوران زندگانی دنیوی+۳ آیه
- رفاه و برخورداری کافران از نعمتها، موجب نگاههای حسرت بار مسلمانان به انان+۱ آیه
- اعطای رفاه و نعمتهای گسترده به کافران با هدف امتحان انان
- برخورداری کافران از زیبایی ظاهری در زندگی دنیا، مایه ازمایش انان
- زیباییهای ظاهری دنیا، اموری زوال پذیر و عدم شایستگی انها برای دل بستن+۱ آیه
- امتیاز نبودن زیباییهای ظاهری+۱ آیه
- نهی شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از چشم دوختن به زیباییهای ظاهری زندگی دنیا، از سوی خداوند
- خداوند، منشا زیبایی+۱ آیه
- توجّه به تضمین روزی انسان از سوی خدا مقتضی صبر بر نماز+۲ آیه
- چشم دوختن و غبطه خوردن به مال و منال دنیا مورد نهی خداوند+۲ آیه
- چشم دوختن و غبطه خوردن به مال و منال دنیا، امری نکوهیده و ناپسند+۱ آیه
- امتحان کافران، با برخورداری از رفاه و زیباییهای دنیا+۱ آیه
- اموال و امکانات دنیایی کافران، مایه امتحان خداوند از انان
- برتری رزق و نعمت اخرتی، بر امکانات و جاذبههای دلفریب ان
- ثروت انبوه برای کافران، دارای فرجامی عذاب اور و سختی افرین
- نهی خداوند از غبطه به مال و منال دیگران+۱ آیه
- خداوند، مالک و منشا تمامی ثروتها و متاعهای انسان+۲ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
- خطاب هشدارامیز خداوند به محمد صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- بهرهمندی پیامبر صلی الله علیه و اله از روزی خاصّ خداوند، دلیل روا نبودن چشم دوختن او به زرق و برق دنیایی
- برخورداری پیامبر صلی الله علیه و اله از رزقی ویژه در اخرت، از جانب خداوند+۱ آیه
- رزق ویژه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله در اخرت، پرتویی از ربوبیّت او به ان حضرت+۱ آیه
- محرومیّت از مقام رضا، در صورت غبطه خوردن پیامبر صلی الله علیه و اله به رفاه مرفّهان و خیره شدن به انها+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای زندگی ساده و بیزرق و برق
- تفاوت فاحش زندگی پیامبر صلی الله علیه و اله، با زندگی کافران مکّه+۳ آیه
- نهی خداوند از غبطه خوردن و چشم دوختن پیامبر صلی الله علیه و اله به رفاه و امکانات مادّی کافران+۱ آیه
- مُمَتّع/ اسماوصفات+۵ آیه
- نگاه پیگیر به زندگی مرفّه کافران و حسرت خوردن بر مال انان، نکوهیده و ناروا
- اقامه نماز و مداومت بر ان، مانع تمایلات دنیا طلبانه و چشم دوختن به دنیای دیگران+۱ آیه
- توجّه به تضمین روزی انسان از سوی خدا، مقتضی صبر بر نماز+۱ آیه
- وجود نماز در خانواده، بهترین جایگزین برای رفاه در دنیا+۱ آیه
- ماموریت پیامبر صلی الله علیه و اله، برای دعوت خانواده خویش به اقامه نماز+۱ آیه
- ربوبیت خداوند، منشا پیدایش افریدهها و ارایه رهنمودها به انها