تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْ‌ءٌ عَظِيمٌ «1»
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمْ: اى گروه مردمان که مکلف هستيد، بترسيد و بيانديشيد عذاب پروردگار خود را تا از کفر و شرک و معصيت محترز و مجتنب باشيد.
بيان: چون حق تعالى ختم سوره انبياء فرمود به امر فرمودن بندگان به توحيد و
«1». همان مدرک.
«2». تفسير ابو الفتوح رازى، ج 8، ص 67 چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«3». ثواب الاعمال. باب ثواب قرائة سورة الحج، ص 135.
جلد 9 - صفحه 9
اعلام نمودن ايشان به آنکه پيغمبر ختمى مرتبت صلى اللّه عليه و آله رحمت است براى عالميان، افتتاح اين سوره مبارکه فرمود به امر مکلفين به پرهيز کردن از شرک و کفر و مخالفت دين، و خطاب فرمود به جميع مکلفان از مرد و زن و مؤمن و کافر و بنده و آزاد؛ اما کودک و ديوانه و مغمى عليه چون از دائره تکليف خارجند در تحت اين خطاب داخل نيستند. پس مى‌فرمايد: اى گروه مردمان بترسيد عذاب پروردگار خود را.
إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ: بدرستى که جنبانيدن قيامت به سرعت تمام مرزمين را سراسر. شَيْ‌ءٌ عَظِيمٌ: چيز بزرگ و پرهول و پرهيبت است، يا شدت روز قيامت در نهايت سختى باشد. در زاد المسير است که قبل از نفخه اولى زمين متزلزل شود و ندائى از آسمان آيد که اى گروه مردمان، آمد امر خدا، پس فزعى عظيم در خلايق پديد آيد. «1» 2- نزد ابن عباس و جمعى اين زلزله مقارن روز قيامت باشد. «2» 3- نزد بعضى مراد تزلزل مردمان است نزد قضاى احکام در قيامت. و تعليل امر ايشان به تقوى به فظاعت ساعت جهت آنست که تا به عقول خود تصور آن نموده عالم شوند به اينکه ايمن نتوانند شد از آن مگر به تدرع به لباس تقوى و الزام به اوامر حق تعالى. «3» تبصره: در آيه شريفه دليل است بر آنکه معدوم شى‌ء است، و اطلاق شيئيت بر آن جائز باشد، چنانکه بعضى از علماى کلام به آن قائلند؛ زيرا زلزله قيامت معدوم است و حق تعالى آن را «شى‌ء» فرموده.
نکته: اسناد تزلزل به قيامت مجاز است، يا مراد تزلزل زمين است در ساعت قيامت، پس اضافه ساعت به زلزله اضافه منويه باشد به تقدير «فى» يا اضافه مصدر به ظرف بر اجراى آن مجراى مفعول به کقوله تعالى «بَلْ مَکْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ». «4» 4- اين زلزله قبل از طلوع آفتاب باشد از مغرب، چنانکه از علقمه و
«1». تفسير منهج الصادقين، ج 6، ص 132، چاپ کتابفروشى اسلاميه.
«2». همان مدرک.
«3». همان مدرک.
«4». همان مدرک.
جلد 9 - صفحه 10
شعبى نقل است. پس اضافه آن به ساعت جهت آن است که از علامات قيامت است. «1».