آیه ۱ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۱ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۲

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْ‌ءٌ عَظِيمٌ

ای مردم! از (عذاب) پروردگارتان بترسید، که زلزله رستاخیز امر عظیمی است!

معنی کلمات و عبارات
«زَلْزَلَةَ»: حرکت و تکان سختی که در سازمان عالم هستی در آستانه رستاخیز ایجاد می‌گردد و کوهها را از جا می‌کند و دریا را به هم می‌ریزد و آسمانها را در هم می‌کوبد (نگا: واقعه / . «السَّاعَةَ»: هنگامه رستاخیز قیامت (نگا: أنعام / و ).
نزول

سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ و ۲

عمران بن حصین و ابوسعید الخدرى گویند: این دو آیه در یکى از شب‌هاى جنگ بنى‌المصطلق نازل گردید و بنى‌المصطلق طایفه اى از بنى‌خزاعة بودند. در شب مزبور بانک زده شد که بایستند و توقف کنند. مردم ایستادند رسول خدا صلی الله علیه و آله این آیات را که نازل شده بود. قرائت فرمود: مردم همه به گریه افتادند چون روز بر آمد هیچ یک از آن‌ها زین برنگرفتند و خیمه نزدند و دیگ هم از براى پخت و پز آماده نکردند و همچنان مى گریستند و از نزول این آیات افسرده خاطر گشتند. پیامبر فرمود: هیچ می‌دانید این روز چه روزى است. همه گفتند: خدا و رسول او بهتر می‌دانند. فرمود: روزى است که خداوند به آدم مى گوید برخیز و فرزندانت را که دوزخى هستند به دوزخ فرست. آدم برمی‌خیزد و از میان هزار کس از فرزندان او نهصد و نود و نه نفر به دوزخ فرستاده شوند و فقط یک نفر به بهشت راه خواهد یافت. این گفتار نیز سخت مردم را رنجیده خاطر و افسرده دل کرد لذا دوباره گریستند و گفتند: یا رسول الله در آن وقت کسى نجات خواهد یافت یا نه؟ پیامبر فرمود: امیدوارم یک چهارم اهل بهشت از شما باشد. همه شکرگذارى کرده و صدا به تکبیر بلند نمودند سپس فرمود: باز امیدوارم که نصف اهل بهشت از شما باشند سپس فرمود گروه اهل بهشت صد و بیست صف هستند که هشتاد صف مزبور را امت من تشکیل خواهند داد و نیز فرمود: مسلمانان در جنب کافران مانند موى سیاه بر گاو سفیدى است. (یا مانند موى سفید بر پیشانى گاو سیاه است.) سپس فرمود: هفتاد هزار نفر از امت فعلى من بدون حساب داخل بهشت شوند و در بعضى روایات مذکور است که در این میان عمر بن الخطاب با تعجب گفت: یا رسول الله هفتاد هزار نفر؟ فرمود: بلى بلکه با هر یک نفر نیز هفتاد هزار نفر به بهشت خواهند رفت سپس عکاشة بن محصن برخاست و گفت: یا رسول اللّه از خداوند بخواه که من از آن هفتاد هزار نفر باشم. پیامبر فرمود: خدایا عکاشه را از آنان قرار بده سپس مردى از انصار از جا برخاست و گفت یا رسول الله براى من هم دعا کن که از آن هفتاد هزار نفر باشم. فرمود: عکاشه بر تو سبقت گرفته است. ابن عباس گوید: این مرد انصارى که تقاضا کرده بود، از منافقین بوده است و رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم که او را مى شناخت از براى او دعا نفرمود.

تفاسیر روض الجنان و مجمع البیان.

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۰ رویداد)
نکات آیه
۱- لزوم رعایت تقوا و پرهیز از نافرمانى خداوند «یأیّها الناس اتّقوا ربّکم» «إتقاء» (مصدر «اتقوا») به معناى خوف و ترسیدن است و تقدیر آن «اتقوا عذاب ربّکم» مى باشد; یعنى از عذاب پروردگارتان بترسید. ترسیدن از عذاب خدا، مستلزم سرپیچى نکردن از فرمان هاى او است. ۲- خدا، پروردگار آدمیان است. «اتّقوا ربّکم» ۳- عصیان و سرپیچى از فرمان هاى خدا (بى تقوایى)، در پى دارنده فرجامى شوم و موجب گرفتار شدن به عذاب اخروى «اتّقوا ربّکم» ۴- اعتقاد به ربوبیت خدا، مقتضى رعایت تقوا و پرهیز از نافرمانى او «اتّقوا ربّکم» ۵- ترس از عذاب اخروى، خصلتى ارزشمند و مورد توصیه خداوند «یأیّها الناس اتّقوا ربّکم إنّ زلزلة الساعة شىء عظیم» ۶- لرزش و اضطراب بسیار شدید مردم، در عرصه قیامت «إنّ زلزلة الساعة شىء عظیم» «ساعة»به معناى لحظه و هنگام است و «الساعة»; یعنى، آن هنگام. مقصود از «آن هنگام»، مى تواند هنگام برپایى قیامت و حضور مردم در عرصه محشر باشد. در این صورت کلمه «زلزلة»استعاره از اضطراب شدید مردم است. هم چنین مى تواند زمان پایان یافتن عمر جهان کنونى و فرا رسیدن هنگام فروپاشى نظام آن باشد. در این صورت مراد از «زلزلة»، لرزش شدیدى است که در آن لحظه، سراسر جهان را فرا مى گیرد و باعث فروپاشى آن مى شود. ۷- وقوع زلزله بسیار بزرگ و هولناک در جهان طبیعت (زمین و...)، در آستانه برپایى قیامت «إنّ زلزلة الساعة شىء عظیم» ۸- جهان کنونى، ناپایدار و به سوى انقراض و فروپاشى در حرکت است. «إنّ زلزلة الساعة شىء عظیم» ۹- زمان فروپاشى نظام طبیعت و برپایى قیامت، زمانى معین در نزد خداوند «إنّ زلزلة الساعة شىء عظیم» «ال» در «الساعة» براى عهد است. بنابراین «الساعة» - آن هنگام - اشاره به زمانى مشخص و معین دارد.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • سقط شدن جنین هر بارداری بر اثر اضطراب ناشی از وقوع زلزله در استانه قیامت+۱ آیه
  • رها کردن همه چیز، حتّی بچههای شیرخوار از طرف مادرانشان بر اثر نگرانی شدید، حاصل از وقوع زلزله در استانه قیامت+۱ آیه
  • دلهره شدید انسانها، هنگام وقوع زلزله روز قیامت+۳ آیه
  • زلزله قیامت، عامل ایجاد دلهره در انسانها+۴ آیه
  • ترس از زلزله قیامت، باعث سقط جنین در دوران بارداری+۱ آیه
  • زلزله صحنه برپایی قیامت، موجب تحیّر و سرگردانی انسانها+۱ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۳ آیه
  • رعایت تقوای الهی، موجب تربیت و کمال انسان+۴ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • خداوند، فراخوان همه مردم به رعایت تقوا+۳ آیه
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، زمینهساز گرایش به تقوا و پرهیزکاری+۳ آیه
  • توجّه به زلزله بزرگ، هنگام فرا رسیدن قیامت، عامل اراسته شدن به تقوا
  • هشدار خدا به انسانها، از عذاب قیامت+۱ آیه
  • لزوم تقوا پیشگی و اجتناب از مخالفت با دستورهای خداوند+۲ آیه
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، زمینه تقوا و ترس از او+۳ آیه
  • شدّت زلزله زمین در استانه قیامت، موجب ترس و غفلت زنان شیرده، از رضاع کودکان+۱ آیه
  • زایمان قبل از موعد همه موجودات باردار، بر اثر وحشت از زلزله سهمگین زمین، در استانه قیامت+۱ آیه
  • وقوع زلزله بسیار بزرگ و هولناک، در استانه برپایی قیامت+۴ آیه
  • وقوع زلزله بزرگ در استانه قیامت، جلوه ای از عذاب خداوند+۱ آیه
  • توجّه به عظمت زلزله در استانه قیامت، موجب تقوا و پرهیزکاری
  • بروز حالت مستی انسانها، هنگام مشاهده زلزله زمین، در استانه برپایی قیامت+۱ آیه
  • سقط جنین زنان باردار، هنگام مشاهده زلزله زمین، در استانه برپایی قیامت+۱ آیه
  • فراموش کردن کودکان شیرخوار از سوی مادران، هنگام مشاهده زلزله بزرگ و وحشتناک، در استانه قیامت+۱ آیه
  • شدّت وحشت از زلزله واقع شده در استانه قیامت، موجب سقط جنین زنان+۱ آیه
  • عذاب شدید خدا در قیامت، موجب وحشت و اضطراب انسانها+۱ آیه
  • فرزندان شیرخوار، در معرض جدا شدن از مادران، هنگام شیر دادن، به سبب زلزله سهمگین در استانه قیامت+۱ آیه
  • قیامت، روزی سخت و مشقّت بار+۴ آیه
  • وقوع زلزله بزرگ و شدید، در استانه برپایی قیامت+۳ آیه
  • قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت
  • تشبیه حالت انسانها، به سبب ترس از زلزله قیامت به مستی+۱ آیه
واژه‌ها