اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَدعُوا مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَضُرُّه‌ُ وَ ما لا يَنفَعُه‌ُ ذلِک‌َ هُوَ الضَّلال‌ُ البَعِيدُ «12»
مي‌خواند از غير خدا چيزي را که هيچگونه ضرري باو نمي‌رساند و هيچگونه
جلد 13 - صفحه 273
نفعي باو نمي‌دهد، اينکه است آن گمراهي بسيار دوري.
(يَدعُوا مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ): شامل تمام کفّار مي‌شود از مشرکين که توجّه بغير خدا دارند و عبادت آنها را مي‌کنند و مي‌گويند: «ما نَعبُدُهُم إِلّا لِيُقَرِّبُونا إِلَي اللّه‌ِ زُلفي» زمر آيه 4. و يهود که آدم و عزير را إبن اللّه گفتند، و نصاري که قائل به تثليث شدند، و کساني که ملائکه را بنات اللّه دانستند، و غلات که انبياء و اوصياء را پرستش کردند، و کساني که در حکم با آنها شرکت دارند از اهل ضلال، و کساني که به باب و بهاء و امثال آنها توجّه کردند يا خدا گفتند يا پيغمبر شمردند.
(ما لا يَضُرُّه‌ُ وَ ما لا يَنفَعُه‌ُ) چون امري در عالم اتّفاق نمي‌افتد تا مشيّت حق‌ّ تعلّق نگيرد: «وَ إِن تُصِبهُم حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِ اللّه‌ِ وَ إِن تُصِبهُم سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِه‌ِ مِن عِندِک‌َ قُل کُل‌ٌّ مِن عِندِ اللّه‌ِ» نساء آيه 80. ضرر و نفع بدست او است و اينها يا جماد صرف هستند يا حيوان يا ممکن محتاج، بلي آنچه در تحت اختيار عبد است افعال اختياريه از عبادات و معاصي و امور مباحه و دعاء و طلب حاجت و شفاعت آن هم باذن الهي.
(ذلِک‌َ): اينکه عبادت و دعوت به غير خدا.
(هُوَ الضَّلال‌ُ البَعِيدُ): در حديث قدسي است فرمود:
«و عزّتي و جلالي لا قطعن امل آمل غيري»
اينها يا منکر توحيد عبادتي يا منکر توحيد افعالي شدند و ضلالت آنها بسيار دور از رحمت است.