سوره حج(الحج)، آیه ۱۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۳
مَنْ كَانَ يَظُنُ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ
هر کس گمان میکند که خدا پیامبرش را در دنیا و آخرت یاری نخواهد کرد (و از این نظر عصبانی است، هر کاری از دستش ساخته است بکند)، ریسمانی به سقف خانه خود بیاویزد، و خود را حلق آویز و نفس خود را قطع کند (و تا لبه پرتگاه مرگ پیش رود)؛ ببیند آیا این کار خشم او را فرو مینشاند؟!
معنی کلمات و عبارات
«لَن یَنصُرَهُ اللهُ»: خداوند پیغمبرش را هرگز پیروز نخواهد کرد. ضمیر (ه) به پیغمبر برمیگردد که از سیاق کلام مفهوم میشود. نظیر آن (نگا: نحل / ، قدر / . «مَن کَانَ یَظُنُّ»: مراد ترکیدن از خشم و خودکشی برای رهائی از آتش حسادت درون است (نگا: آلعمران / . «سَبَب»: ریسمان. وسیله (نگاه: کهف / ). «السَّمَآءِ»: سقف و آسمانه خانه. آسمان. «لِیَقْطَعْ»: پاره کند. بربندد. مراد قطع گردن یا جلو راه نفس کشیدن است. یادآوری: معنی آیه را به گونه دیگری نیز بیان داشتهاند: کسی که گمان میبرد خداوند هرگز پیغمبرش را - نه در دنیا و نه در آخرت - پیروز نمیگرداند، (بداند به کوری چشم او خداوند وی را در هر دو جهان پیروز و رستگار میگرداند، و پیروزی را بدو میرساند. برای این که از این پیروزی جلوگیری شود) او با هر وسیلهای که میتواند خویشتن را به آسمان برساند و (از پیروزی) جلوگیری کند و ببیند نیرنگ و چارهسازی وی چیزی را برطرف مینماید که او را بر سر خشم آورده است (نگا: ص / ).
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - لزوم امید بستن به خداوند، در دشوارى ها، تنگدستى ها و ناملایمات زندگى «من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه فى الدنیا و الأخرة فلیمدد بسبب إلى السماء»
«من» در این آیه شرطیه و متضمن معناى «إن» است و ضمیر در «لن ینصره اللّه» به «من» بازمى گردد. از آیات پیشین (آیه ۱۱ - ۱۴- ) دانسته شد که سود و زیان و کامیابى و ناکامى و بالاخره دنیا و آخرت افراد، تنها در دست خدا مى باشد او است که به یکى عطا مى کند و از دیگرى بازمى ستاند. آیه یاد شده ادامه همان آیات است. در این آیه خداوند مى فرماید: اگر فردى (کسى که از شدت گرفتارى سینه اش از خشم لبریز است) گمان کند که خدا در دنیا و آخرت دست کسى را نخواهد گرفت، این کس باید طنابى به آسمان بکشد و به آن جا صعود کند. آن گاه همه آسمان را بپیماید تا ببیند آیا کسى پیدا مى شود که گره از کار او بگشاید و خشم ناشى از محرومیتش را فرو نشاند؟ و یا این که این شخص ریسمانى به بالا بکشد و خود را حلق آویز کند و آن گاه بنگرد که آیا این ترفند و نیرنگش، آنچه را که موجب خشم او شده، از بین مى برد؟ مقصود از این مطلب این است که: هر کس امیدش را از خدا قطع کند، باید از غیر خدا نیز مأیوس باشد; زیرا در همه هستى به جز او موجودى نیست که بى اذن او گره از کار کسى باز کند.
۲ - دنیا و آخرت، تنها در اختیار خداوند «من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه فى الدنیا و الأخرة... هل یذهبنّ کیده ما یغیظ»
۳ - خدا، تنها دستگیر و یاور مردمان در دنیا و سراى آخرت «من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه فى الدنیا و الأخرة... هل یذهبنّ کیده ما یغیظ »
۴ - فقر، تنگدستى، بیچارگى و درماندگى زمینه ساز یأس و نومیدى از خدا (کفر) و پناهنده شدن به غیر او (شرک) «من کان یظنّ ... هل یذهبنّ کیده ما یغیظ»
روى سخن در این بخش، با آن اشخاصى است که به خداپرستى گرویده بودند و همین که با برخى از ناملایمات زندگى روبه رو شدند از عبادت او روى برتافتند و به گمان آن که در هستى جز خدا، نیروهاى دیگرى نیز دخالت دارند، به شرک (آیین سابقشان) بازگشتند.
۵ - بى دینان و ناامیدان از نصرت الهى، گرفتار بن بستى گریزناپذیر در زندگى «من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه... فلیمدد بسبب الى السماء... هل یذهبنّ کیده ما یغیظ»
۶ - نقش دین دارى و خوشبینى به تأییدات الهى، در دلگرمى به ادامه حیات و رهایى از پوچى و بن بست در زندگى «من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه... فلیمدد... هل یذهبنّ کیده ما یغیظ»
۷ - خودکشى، تلاش بى ثمر در جهت رهایى از سرخوردگى و بن بست در زندگى «من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه... فلیمدد بسبب الى السماء... هل یذهبنّ کیده ما یغیظ»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳–۲۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بی یاوری مأیوسانزمینه گرایش به غیرخدازمینه یأس از خداسرزنش خودکشیعوامل نجات از مشکلاتمشکلات مأیوساننجات از مشکلاتمشکلات کافرانامیدواری در فقرآثار امیدواری به خداامدادهای اخروی خداامیدواری در سختیمالک آخرتمالک دنیایاور انسان هااهمیت امیدواری به خدابی یاوری کافرانآثار فقرآثار دینداریزمینه شرکزمینه کفرنجات بخشی خداامدادهای خداجهان بینی توحیدیاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- لزوم امیدواری به امداد الهی در اخرت
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، بر خوردار از امداد الهی در اخرت
- خداوند، یگانه مددرسان انسان در دنیا و اخرت
- خداوند، مددرسان به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- ضرورت امید داشتن به خدا، در پی بروز مشکلات و از دست رفتن امکانات+۴ آیه
- خودکشی، تلاشی بی ثمر در جهت رهایی از سرخوردگی و بن بست در زندگی
- خداوند، یگانه امدادگر انسان در دنیا و اخرت
- خداوند، امدادرسان به پیامبر(صلی الله علیه واله) در دنیا
- گمان به امداد نرساندن خدا به پیامبرش در دنیا، پنداری باطل و از روی خشم
- لزوم امیدواری به لطف الهی، در مواقع گرفتاریها و مشکلات+۴ آیه
- سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل
- غضب مشرکان، از شکوفایی و پیروزی اسلام
- خداوند، امدادرسان پیامبر صلی الله علیه و اله در دنیا و اخرت
- خشم و غصّه کافران، از پیروزی محمّد صلی الله علیه و اله
- پیامبر صلی الله علیه و اله برخوردار از امداد الهی در اخرت