تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ سَواءً الْعاکِفُ فِيهِ وَ الْبادِ وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ «25»
بعد از آن از صفات ذميمه کفار اخبار مى‌فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا: بدرستى که آنانکه کافر شدند به خدا و رسول و قرآن، وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ: و باز مى‌دارند مردم را از راه خدا و مستمرند در منع از طاعت خدا، و مخصوص نيست به بعضى دون بعض ديگر. نزد بعضى معنى آن که آنانکه نگرويده‌اند در حالتى که باز مى‌دارند مردم را از ايمان و طاعت، وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ: و از طواف مسجد حرام. به قول اشهر مراد روز حديبيه است که پيغمبر و اصحاب را از طواف خانه و مسجد باز داشتند. الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ سَواءً الْعاکِفُ فِيهِ وَ الْبادِ: يک سان است در آن مقيم و آينده اى از باديه، يعنى غريب و شهرى در قضاى مناسک حج و اداى لوازم تعظيم خانه مساويند. 2- تسويه در قبله است. 3- تسويه در ايمن بودن از کشتن و اسيرى و غارت. 4- مراد تسويه همه مردم است از شهرى و غريب در سکنى و نزول در بيوت آن و
جلد 9 - صفحه 40
هيچکدام احق از ديگرى نيستند الا آنکه جايز نيست صاحب خانه را از خانه بيرون کردن و بجاى او نشستن. و چند روايت در تفسير برهان- از حضرت صادق عليه السّلام که: سزاوار نيست بر اهل مکه که براى خانه‌هاى خود درب قرار دهند و اين به جهت آنست که حاج نازل شوند با ايشان در ساحت خانه‌هاى ايشان تا بجا آورند حج را. و اول کسى که خانه‌هاى مکه را درب قرار داد معاويه بوده. «1» نکته: قوله «سواء» خبر مقدم بر مبتدا، و اين جمله مفعول ثانى «جعلناه» است اگر «ناس» حال باشد از ضمير منصوب متصل «جعلناه» و إلا حال است از ضمير مستکن در آن و حفص به نصب خوانده، بنابر آنکه مفعول يا حال باشد از عاکف مرفوع به آن و خبر آن محذوف که «عذبوا» باشد، يعنى آن گروه کفار که منع مردمان مى‌کنند از طاعت و عبادت، عذاب کرده شود در دنيا و آخرت، و قرينه حذف آن آخر آيه ثانيه است که «نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ».
وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ: و هر که اراده کند در حرم کارى را که ملابس باشد به ميل کردن و گرديدن از راه راست و ملاصق باشد به ستمکارى که آن اشراک و کسب معاصى است. يا هر که اراده امرى کند در حرم در حالتى که گردنده باشد از طريق مستقيم به سبب ستمکارى. يا و هر که خواهد در زمين حرم که بگردد از راه راست به سبب ظلم و تعدى از نهج صواب، نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ: بچشانيم او را از عذاب دردناک. حاصل آيه آنکه واجب است بر هر که در حرم باشد ضبط نفس خود کند و در طريق صلاح و سداد سلوک نموده، در جميع احوال طريق عدل را از دست ندهد.
تفسير برهان- معاوية بن عمار گويد: از حضرت صادق عليه السّلام سؤال نمودم از آيه «وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ» فرمود: هر ظلمى الحاد است، و زدن خادم بدون گناه از آن باشد. «2»
«1». تفسير برهان- ج 3، روايت 6، ص 83 و 84 به نقل از ابن بابويه، چاپ دار الکتب العلميه.
«2». تفسير برهان، ج 3، روايت 2، ص 84 به نقل از ابن ابى عمير، چاپ دار الکتب العلميه قم.
جلد 9 - صفحه 41
حديث ديگر- فرمود آن حضرت: هر ظلمى که مرد به نفس خود نمايد در مکه از دزدى يا ظلم به کسى يا چيزى از ظلم، پس آن را الحاد دانم و لذا صحابه و اتقياء از سکونت حرم پرهيز داشتند بدين سبب. «1» و نيز فرمود آن حضرت: هر که عبادت کند در حرم غير خداوند عزّ و جلّ را يا دوست دارد و دوستى کند با غير دوستان خدا، پس او ملحد است به ظلم، و بر خدا است اينکه بچشاند او را عذاب دردناک. «2»