اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
حُنَفاءَ لِلّه‌ِ غَيرَ مُشرِکِين‌َ بِه‌ِ وَ مَن يُشرِک بِاللّه‌ِ فَکَأَنَّما خَرَّ مِن‌َ السَّماءِ فَتَخطَفُه‌ُ الطَّيرُ أَو تَهوِي بِه‌ِ الرِّيح‌ُ فِي مَکان‌ٍ سَحِيق‌ٍ (31)
تمام قصد آنها براي امر الهي است و به خدا شرک نمي‌آورند و کسي که شرک به خدا بياورد پس مثل اينکه است که از طرف بالا پرتاب شود و تلف شود و طيور او را بربايند و طعمه خود قرار دهند يا باد او را بيندازد در مکان بسيار دوري.
(حُنَفاءَ لِلّه‌ِ): در بسياري از اخبار تفسير فرمودند حنيف را بدين حق‌ّ که فطرت ناس بر او بوده چنانچه در آيه شريفه مي‌فرمايد: «فَأَقِم وَجهَک‌َ لِلدِّين‌ِ حَنِيفاً فِطرَت‌َ اللّه‌ِ الَّتِي فَطَرَ النّاس‌َ عَلَيها لا تَبدِيل‌َ لِخَلق‌ِ اللّه‌ِ ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ» روم آيه 29. و در حديث دارد مي‌فرمايد:
«کل‌ّ مولود يولد علي الفطرة و انما ابواه يهودانه و ينصرّانه»
و در مورد ابراهيم مي‌فرمايد: «ما کان‌َ
جلد 13 - صفحه 297
إِبراهِيم‌ُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصرانِيًّا وَ لکِن کان‌َ حَنِيفاً مُسلِماً وَ ما کان‌َ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ»، آل عمران آيه 60. و نيز مي‌فرمايد: «إِن‌َّ إِبراهِيم‌َ کان‌َ أُمَّةً قانِتاً لِلّه‌ِ حَنِيفاً وَ لَم يَک‌ُ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ» نحل آيه 121. و نيز مي‌فرمايد: «ثُم‌َّ أَوحَينا إِلَيک‌َ أَن‌ِ اتَّبِع مِلَّةَ إِبراهِيم‌َ حَنِيفاً» نحل آيه 124.
و بالجمله حنيف دين حق‌ّ است که آلوده به هيچگونه کثافتي نباشد و همين است فطرت که خداوند انسان را بر آن خلق فرموده، و همين است صراط مستقيم که هيچگونه اعوجاجي در او نباشد.
(غَيرَ مُشرِکِين‌َ بِه‌ِ): به جميع مراتب شرک ذاتي صفاتي افعالي عبادتي نظري.
(وَ مَن يُشرِک بِاللّه‌ِ) به هر مرتبه از شرک.
(فَکَأَنَّما خَرَّ مِن‌َ السَّماءِ): مراد طرف بالا است مکان بلندي که پرتاب شود و هلاک شود که شرک موجب هلاکت است.
(فَتَخطَفُه‌ُ الطَّيرُ): خطفه اخذ بسرعت است که بمجرّد سقوط طيور او را مي‌ربايند و طعمه خود قرار مي‌دهند.
(أَو تَهوِي بِه‌ِ الرِّيح‌ُ): باد تندي او را بلند کند و پرتاب کند.
(فِي مَکان‌ٍ سَحِيق‌ٍ): مکان دوري که هيچ اثري از او باقي نماند. اشاره به عذاب ابدي است که هيچ بوي نجاتي در او نباشد.