آیه ۳۱ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۳۱ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۶

حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ

(برنامه و مناسک حج را انجام دهید) در حالی که همگی خالص برای خدا باشد! هیچ گونه همتایی برای او قائل نشوید! و هر کس همتایی برای خدا قرار دهد، گویی از آسمان سقوب کرده، و پرندگان (در وسط هوا) او را می‌ربایند؛ و یا تندباد او را به جای دوردستی پرتاب می‌کند!

معنی کلمات و عبارات
«حُنَفَآءَ»: جمع حَنیف، حقّگرایان و دوری گزیدگان از باطل. مخلصین (نگا: بقره / آل‌عمران / و ). حال ضمیر (و) در فعل (إِجْتَنِبُوا) است. «غَیْرَ»: عطف بر (حُنَفآءَ) و حال است. «خَرَّ»: سقوط کرد. فرو افتاد. «السَّمَآءِ»: مراد آسمان ایمان است. شخص به هنگام سقوط از آن بر اثر اضطراب فراوان، احساس بی‌وزنی و بی‌ارجی در درون روح و جان خود می‌کند و خویشتن را بی‌پایگاه می‌بیند. «الطَّیْرُ»: مراد پرندگان هواها و هوسها است که افکار شخص را پریشان می‌سازند. «تَهْوِی بِهِ»: او را پرت می‌کند. وی را به پائین می‌اندازد. «الرِّیحُ»: مراد ابلیس ملعون است که کافر را در وادی ضلالت سرگردان و ویلان می‌سازد و هلاک و تباهش می‌نماید. «سَحِیقٍ»: بسیار ژرف. دور افتاده و پرت.
نزول
نکات آیه
۱ - خدا، پروردگارى بى شریک است. «حنفاء للّه غیر مشرکین به» «حنفاء» جمع «حنیف» و حال براى فاعل «فاجتنبوا»است. «حنف» نیز (مصدر «حنیف») به معناى گرویدن است. «لام» در «للّه» به معناى «إلى» است. یعنى: «اجتنبوا التقرب من الأوثان حالکونکم مائلین منها إلى اللّه; از نزدیک شدن به بت ها پرهیز کنید، در حالى که گروندگان خالصى باشید از آنها به خدا». به هر حال آیه فوق، بیانگر ربوبیت یگانه خدا، نفى ربوبیت غیر او، لزوم پرستش خدا، روى برتافتن از پرستش غیر او و بالاخره ارزش یکتاپرستى و مقام والاى موحدان و زشتى بت پرستى و پیامدهاى شوم آن است. ۲ - لزوم روى برتافتن از غیر خدا و گرویدن به خداى یگانه «فاجتنبوا الرجس من الأوثن ... حنفاء للّه» ۳ - ضرورت پرهیز از پرستش غیر خدا «غیر مشرکین به» ۴ - مثل کسى که به خدا شرک مىورزد، مثل کسى است که از آسمان فرو افتد و طعمه مرغان شکارى گردد. «و من یشرک باللّه فکأنّما خرّ من السماء فتخطفه الطیر» «خرّ و خُرور» (مصدر «خرّ») به معنا سقوط و فرو افتادن است. «خرّ من السماء»; یعنى، از آسمان فرو افتاد. «خَطف» (مصدر «تخطف») نیز به معناى ربودن است. «خطفته الطیر»; یعنى، پرنده او را ربود. بنابراین معناى جمله یاد شده چنین است: هر کس به خدا شرک بورزد، چنان است که گویا از آسمان فرو افتاده و پرنده شکارى او را ربوده است. گفتنى است که تشبیه در آیه فوق، از باب تشبیه معقول به محسوس است;یعنى، مشرک - که با روگرداندن از خداى متعال و فرو افتادن در پاى بت ها، در واقع از اوج کمالات انسانى سقوط مى کند و در دام شیطان گرفتار مى شود - به کسى تشبیه شده است که از آسمان فرو افتد و طعمه پرندگان شکارى شود. ۵ - کسى که به خدا شرک مىورزد، مانند کسى است که از آسمان فرو افتد و باد او را به جایى دور بیفکند. «و من یشرک باللّه ... أو تهوى به الریح فى مکان سحیق» جمله «أو تهوى به الریح...» عطف است بر «تخطفه الطیر». «هُوىّ» (مصدر «تهوى»)، به معناى سقوط و فرو افتادن است و هرگاه با «باى» تعدیه بیاید، به معناى اسقاط و فرو افکندن مى شود. «هوت به الریح»; یعنى، باد او را فروافکند. «سُحق» (مصدر «سحیق») به معناى بُعد و دور بودن است و «مکان سحیق»; یعنى، جایى دور. بنابراین تقدیر جمله فوق چنین مى شود: «من یشرک باللّه فکأنّما تهوى به الریح فى مکان سحیق; هر کس به خدا شرک بورزد، چنان است که گویا از آسمان فرو افتاده و باد او را به جایى دور افکنده است». گفتنى است که در جمله یاد شده مشرک - که با روى برتافتن از عبادت خداى یگانه و فرو افتادن در زیر پاى بت ها و پرستش آنها، در واقع از اوج هدایت و روشنایى به نهایت ضلالت و تاریکى سقوط مى کند - به کسى تشبیه شده است که از آسمان فرو مى افتد و باد او را به جایى دور که راهى براى نجات نباشد فرو مى افکند. ۶ - شرک ورزیدن به خداى یگانه، فرو افتادن از اوج کمالات انسانى و تبدیل شدن به طعمه شیطان و گرفتار گشتن در دام او است. «و من یشرک باللّه فکأنّما خرّ من السماء فتخطفه الطیر» ۷ - کفر ورزى و پرستش غیر خدا، سقوط از اوج هدایت، نور و روشنایى، به حضیض ضلالت، ظلمت و تاریکى است. «و من یشرک باللّه ... أو تهوى به الریح فى مکان سحیق» ۸ - پرستش خداى یگانه و روى برتافتن از عبادت غیر او، رهایى از دام شیطان و دستیابى به اوج کمال است. «حنفاء للّه غیر مشرکین به ... فتخطفه الطیر» ۹ - ایمان به خداى یگانه و پرستش خالصانه او، دستیابى به اوج هدایت، نور و روشنایى است. «حنفاء للّه غیر مشرکین به ... فتخطفه الطیر»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۰ - «عن زرارة قال سألت أباجعفر(ع) من قول اللّه «حنفاء للّه غیر مشرکین به» ما الحنفیّة قال: هى الفطرة التى فطر الناس علیها، فطر اللّه الخلق على معرفته; زراره گوید: از امام باقر(ع) پرسیدم که[منظور از ]«حنفیت» در قول خداوند «حنفاء للّه غیر مشرکین به» چیست؟ فرمود: همان فطرتى است که خدا مردم را بر آن خلق کرده است. خدا خلق را بر معرفت خود، آفریده است». [منبع: محاسن برقى، ج ۱، ص ۲۴۱، ح ۲۲۳; بحارالأنوار، ج ۳، ص ۲۷۹، ح ۱۲.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
  • شرک به خدا، همانند سقوط از اسمان و سبب نابودی
  • لزوم اخلاص و قصد قربت در اعمال حجّ+۲ آیه
  • امر خدا به رعایت اعتدال+۲ آیه
  • باد، پدیدهای نیرومند برای افکندن اجسام به نقطههای دور دست
  • تشبیه مشرک، به شخص فرو افتاده از اسمان و طعمهای برای پرندگان شکاری شدن
  • سقوط مشرک از هدایت به ضلالت، به سان پرتابکردن تندباد به مکان دوردست
  • شرک به خدا، همچون فرو افتادن از اسمان و ربوده شدن به وسیله پرندگان شکاری یا فرو افتادن به جای دور دست، به وسیله باد
  • مشرک، همچون انسان فرو افتاده از اسمان و ربوده شده به وسیله پرندگان شکاری یا پرتاب شده به مکان دور دست
  • حاجیان راستین و راهیان خانه خدا، از یکتاپرستان و موحّدان+۱ آیه
  • حرمت بت پرستی+۲ آیه
  • شرک، موجب فرو افتادن از اوج انسانیّت و تبدیل شدن به طعمه دیگران
  • معتقدان به شرک، ساقط شده از هویّت خویش و شکار شده صیّادان
  • مشرکان، همچون انسان فرو افتاده از اسمان و طعمه پرندگان گشته یا دور افکنده شده، به وسیله تند باد
  • لزوم اجتناب از هر نوع شرک، در اجرای قربانی در حج+۳ آیه
  • توحید و دوری از شرک، نشانه تقوای قلب+۱ آیه
واژه‌ها