اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لِکُل‌ِّ أُمَّةٍ جَعَلنا مَنسَکاً لِيَذکُرُوا اسم‌َ اللّه‌ِ عَلي ما رَزَقَهُم مِن بَهِيمَةِ الأَنعام‌ِ فَإِلهُکُم إِله‌ٌ واحِدٌ فَلَه‌ُ أَسلِمُوا وَ بَشِّرِ المُخبِتِين‌َ (34)
و از براي هر امّتي از امم انبياء سلف قرار داديم و جعل فرموديم منسکي براي اينکه ذکر کنند اسم الهي را بر آنچه روزي کرديم آنها را از بهيمه انعام پس اله شما اله يکتا است بوحدت ذاتيّه پس براي او تسليم شويد و بشارت ده مخبتين را که بنده‌گي حق‌ّ مي‌کنند و خائف هستند.
جلد 13 - صفحه 300
(وَ لِکُل‌ِّ أُمَّةٍ): از امم ماضيه امّت آدم و نوح و ابراهيم و موسي و عيسي.
(جَعَلنا مَنسَکاً): از براي منسک اطلاقاتي است، اطلاق بر ذبيحه مي‌شود که قرباني باشد، و منسک محل‌ّ ذبح است که در اينکه شريعت مني مي‌باشد. و اطلاق بر افعال حج‌ّ مي‌شود مي‌گويي: مناسک حج‌ّ مي‌فرمايد: «فَإِذا قَضَيتُم مَناسِکَکُم فَاذکُرُوا اللّه‌َ» بقره آيه 196، اطلاق بر کلّيه عبادات و وظائف شرعيّه هم مي‌شود، و بر مذهب و طريقت چنانچه در همين آيه 66 مي‌فرمايد: «لِکُل‌ِّ أُمَّةٍ جَعَلنا مَنسَکاً هُم ناسِکُوه‌ُ» و اهل عبادت را ناسک مي‌گويند: «قُل إِن‌َّ صَلاتِي وَ نُسُکِي وَ مَحياي‌َ وَ مَماتِي لِلّه‌ِ رَب‌ِّ العالَمِين‌َ» انعام آيه 166.
«لِيَذکُرُوا اسم‌َ اللّه‌ِ عَلي ما رَزَقَهُم مِن بَهِيمَةِ الأَنعام‌ِ» ممکن است مراد تسميه باشد در موقع ذبح که بدون تسميه حرام است و ميته، و ممکن است مراد شکر اينکه نعمت است که خداوند حلال فرموده لحوم انعام را باين که هميشه بياد خدا باشيد و او را عبادت کنيد بقرينه جمله بعد که مي‌فرمايد:
(فَإِلهُکُم إِله‌ٌ واحِدٌ): به وحدت حقّه حقيقيّة ذاتيّه که صرف الوجود است اجزاء ندارد بسيط صرف است صفات عين ذات است شريک و عديل و مثل و ضدّي و ندي ندارد غني بالذات است، نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال و نه در عبادت، و اينکه عقيده مخصوص به شيعه است و غير آنها يک نوع شريک را توهّم کرده‌اند که مکرّر اشاره شده.
(فَلَه‌ُ أَسلِمُوا): بايد تسليم جميع اوامر و نواهي او باشيد در تشريعيّات و و تسليم جميع مقدّرات در تکوينيّات.
(وَ بَشِّرِ المُخبِتِين‌َ) اخبات سکونت قلب و نفس و خشوع و تواضع است چنانچه در آيه بعد صفات مخبتين را بيان مي‌فرمايد.
301