تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ سَعَوْا فِي آياتِنا مُعاجِزِينَ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ (51)
وَ الَّذِينَ سَعَوْا فِي آياتِنا: و آن کسانى که شتافتند از روى مجادله، و کوشش نمودند در امر آيات ما به رد و ابطال، يعنى سعى کردند که آيات قرآنى را باطل کنند و به جهت آن زبان طعن گشودند و نسبت سحر و کهانت و شعر و اساطير الاولين به آن دادند، مُعاجِزِينَ: در حالتى که پيشى گيرندگانند بر ما به اعجاز، يعنى زعم ايشان آنست که به سبب کيد و مکرى که دارند از ما در گذرند و بر ما غالب شوند در عاجز گردانيدن، و بدين جهت عذاب ما از ايشان فوت شود و کيد و مکرى که در باب اسلام و قرآن دارند تمام شود. أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ: آن گروه ساعيان ملازمان درک جهنمند که از درکات اسفل جهنم و آتش آن افروخته‌تر است، يا مراد از جنس نارموقده است.
تفسير برهان از حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام فرمود: «فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ کَرِيمٌ» ايشان آل محمد صلوات اللّه عليهم
«1». تفسير منهج الصّادقين، ج 6، ص 178، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 74
اجمعين مى‌باشند و آنانکه سعى کنند در قطع مودت آل محمد عليهم السّلام در حالتى که به گمان خود از ما بگذرند و غالب شوند، ايشانند ملازمان جهنم.
فرمود: آنها چهار نفرند: تيمى و عدوى و امويّين. «1» تبصره: به برهان علمى ثابت شده که لطف بر خدا واجب است، يعنى آنچه بندگان را نزديک به طاعت و دور گرداند از معصيت، مبين فرمايد تا اتمام حجت شود بر مطيع و عاصى. بنابراين يکى از الطاف الهيه، فرستادن پيغمبر و نازل کردن کتاب است که از اول آدم تا آخر خاتم اين سنت را مقرر داشته و آيات قرآنيه در اين قسمت بسيار است؛ از جمله در اين آيه بيان فرمايد تبليغ پيغمبر را و وعده نسبت به مؤمنين و وعيد نسبت به معاندين. و اين نداى پيغمبر در هر عصر و زمانى بلند است که اى گروه مردمان من شما را ترساننده‌ام از نافرمانى الهى و بيان کننده‌ام آنچه را که واجب است بجا آوردن آن و آنچه واجب است دورى از آن؛ و هر کس ايمان آورد و بجاى آورد کارهاى شايسته از طاعات و عبادات و مغفرت از معاصى، روزى بنعيم ابدى پاداش او خواهد بود؛ و هر که کوشش کند در ابطال آيات ما و قاصد عجز رسول ما را، سعى آنها در دنيا بى‌فايده و در آخرت عذاب جحيم.
نکته: اقتصار بر انذار با عموم خطاب و ذکر اهل ايمان و کفر بعد از آن، جهت آنست که صدر کلام و مساق آن براى کفار است و غرض از ذکر مؤمنان و ثواب ايشان، زيادتى غيظ کافران است.