اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ هاجَرُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ ثُم‌َّ قُتِلُوا أَو ماتُوا لَيَرزُقَنَّهُم‌ُ اللّه‌ُ رِزقاً حَسَناً وَ إِن‌َّ اللّه‌َ لَهُوَ خَيرُ الرّازِقِين‌َ (58)
و کساني که هجرت کردند در راه خداوند متعال پس از آن کشته شدند يا بمرگ طبيعي از دنيا رفتند هر آينه خداوند روزي مي‌دهد آنها را روزي نيکويي و محقّقا خداوند هر آينه او بهترين روزي دهندگان است.
(وَ الَّذِين‌َ هاجَرُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ): عام‌ّ است شامل جميع کساني که از أوطان خود هجرت مي‌کنند در راه خدايي مثل مهاجرين که از مکّه هجرت کردند بمدينه طيّبه، و مثل حاج که از أوطان خود براي حج‌ّ و زيارت بيت اللّه خارج مي‌شوند، و مثل زوّار أعتاب مقدّسه، و مثل علماي أعلام که براي تحصيل علوم
جلد 13 - صفحه 326
دينيّه مسافرت مي‌کنند، و مثل کساني که براي اعلاي کلمه اسلام و شعائر ديني و هدايت و ارشاد مؤمنين و اقامه صلوة و أمر بمعروف و دفع کفّار و أشرار و ساير طرق الهيّه که فرمود: «الطّرق الي اللّه بعدد انفاس الخلائق» تمام را شامل مي‌شود.
(ثُم‌َّ قُتِلُوا): مثل أصحاب بدر و حنين و اصحاب امير المؤمنين و أصحاب سيد الشهداء و بسياري از ذراري رسول اللّه، و از علماء شيعه و از مؤمنين که بدست کفّار و معاندين و مخالفين کشته شدند.
(أَو ماتُوا): در غربت از دنيا رفتند.
(لَيَرزُقَنَّهُم‌ُ اللّه‌ُ رِزقاً حَسَناً): چه در عالم برزخ و چه در قيامت که اينکه جمله قريب المفاد است با آيه شريفه، «وَ لا تَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ قُتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ أَمواتاً بَل أَحياءٌ عِندَ رَبِّهِم يُرزَقُون‌َ» آل عمران آيه 162.
(وَ إِن‌َّ اللّه‌َ لَهُوَ خَيرُ الرّازِقِين‌َ): اشکال: خداوند رزّاق است و بس و رزق يکي از افعال مختصّه بخدا است رازق ديگري نداريم که خير الرّازقين باشد غير از خداوند.
جواب- اسباب و وسائطي که خداوند براي رزق معيّن فرموده مثل آباء نسبت به اولاد صغار و زوج نسبت بزوجه و موالي نسبت بعبيد و ارباب نسبت به نوکر و کارفرما نسبت به کارگر بلکه ملائکه موکّل بارزاق هستند مثل ميکائيل تمام صدق رازق مي‌کند که خداوند در اينکه جمله با سه تأکيد کلمه ان‌ّ کلمه لام ذکر هو فرموده خير الرازقين چه در دنيا چه در برزخ چه در قيامت.