تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ (63) لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (64) أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِي الْأَرْضِ وَ الْفُلْکَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ يُمْسِکُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ (65) وَ هُوَ الَّذِي أَحْياکُمْ ثُمَّ يُمِيتُکُمْ ثُمَّ يُحْيِيکُمْ إِنَّ الْإِنْسانَ لَکَفُورٌ (66)
ترجمه
- آيا نديدى که خدا نازل نمود از آسمان آب را پس ميگردد زمين سبز همانا خدا باريک بين آگاه است
مر او را است آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است و همانا خدا هر آينه او است بى‌نياز ستوده
آيا نديدى که خدا رام کرد از براى شما آنچه را در زمين است و کشتى را که ميرود در دريا بفرمان او و نگاه ميدارد آسمانرا از آنکه بيفتد بر زمين مگر بدستور او همانا خدا بمردم هر آينه با رأفت و مهربان است
و او است آنکه زنده کرد شما را پس ميميراند شما را پس زنده ميکند شما را همانا انسان هر آينه ناسپاس است.
تفسير
- خداوند براى تقرير و اثبات نعمت و قدرت خود بر بندگان سؤال فرموده که آيا نديدى که خداوند باران رحمت بيحساب خود را از آسمان سرازير فرموده تا در بسيط زمين فرش زمرّدين بگستراند و اينکه از صيغه انزل که ماضى است بتصبح که مضارع است عدول فرموده براى دلالت بر تجدّد و حدوث خرّمى است در زمانى بعد از زمانى و اخيرا اشاره فرموده بمقام لطف و مرحمت خود نسبت به بندگان و احاطه علميّه بر دقائق و رموز و آگاهى خود از هر امر آشکار و مرموز و مخلوق و مملوک او است بملکيت حقّه حقيقيّه آنچه در آسمانها و زمين است و
جلد 3 صفحه 620
همه آنها بخدا نيازمندند و او از همه بى‌نياز و او است مستوجب حمد و مستحق ثنا در ذات و صفات و افعال و نيز پرستش فرموده براى تقرير از تسخير موجودات ارضيّه از قبيل حيوانات سوارى و بارکش و غيرها که خداوند آنها را رام و ذليل فرموده براى انسان که از منافع گوناگونشان استفاده و شکر گذارى نمايند و از تسخير کشتيها براى انسان که بأمر و فرمان الهى در دريا سير ميکنند باراده و اختيار کشتيبان بنابر آنکه و الفلک عطف بما فى الارض شود ولى محتمل است عطف بر اللّه باشد و بنابراين مراد آنستکه آيا نديدى کشتى را که سير ميکند در دريا بفرمان خدا و کلمه فلک ممکن است مفرد باشد و محتمل است جمع و در صورت افراد هم واحد و جمع در آن يکسان است مانند ساير اسماء اجناس و خداوند حافظ و نگهدار آسمان و موجودات علويّه است از آنکه سقوط نمايند و بيفتند بر زمين مگر آنکه خواسته باشد خدا که البتّه در آنحال سقوط خواهند نمود و در اکمال از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که بعد از ذکر اسماء شريفه ائمه اثنى عشر فرمود و کسيکه منکر آنها يا يکى از آنها شود منکر من شده بواسطه وجود ايشان نگهميدارد خدا آسمانرا از آنکه بيفتد بر زمين مگر بفرمان او و بوجود ايشان باز ميدارد زمين را از آنکه بيندازد اهلش را و اين براى کمال رأفت و رحمت خداوند است بر بندگان و او آنچنان کسى است که زنده کرد بدوا مردم را از خاک و خوراک و نطفه مرده و بعدا ميميراند آنها را و باز در آخرت زنده ميکند براى پاداش اعمال ولى آدميزاد بالطّبع کفران نعمت خدا را مينمايد و متمايل بمعصيت و ناسپاسى است با آن که نعم او ظاهر است ..