سوره حج(الحج)، آیه ۶۳ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۹
أَ لَمْ تَرَ أَنَ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ
آیا ندیدی خداوند از آسمان، آبی فرستاد، و زمین (بر اثر آن) سرسبز و خرّم میگردد؟! و خداوند لطیف و آگاه است.
معنی کلمات و عبارات
«السَّمَآءِ»: مراد از آسمان، ابر آسمان است (نگا، اعراف / ، نور / ). «مُخْضَرَّةً»: سبز و خرّم. پوشیده از گیاهان و درختان سبز.
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - نزول باران از آسمان، یکى دیگر از جلوه هاى ربوبیت و تدبیر خداوند «ألم تر ... فتصبح الأرض مخضرّة»
استفهام در «ألم تر...» براى تقریر است. در این جا روى سخن با مردمى است که باور داشتند: نزول باران از آسمان و سبز و خرم شدن زمین توسط آن و به گردش درآمدن چرخه حیات و سامان یافتن زندگى آدمیان، همه تنها در پرتو قدرت و در سایه تدبیر خداوند میسر شده است; اما در عین حال مى پنداشتند که سرنوشت آنان در دست خدایان دیگرى رقم مى خورد.
۲ - باران، عامل سرسبزى زمین، رویش حبوبات و مایه گردش چرخه حیات «أنزل من السماء ماء فتصبح الأرض مخضرّة»
۳ - تدبر در پدیده هاى طبیعت، زمینه ره یابى انسان به توحید و یکتاپرستى «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء»
۴ - عملکرد علل طبیعى و مادى، مجراى تحقق اراده الهى «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء فتصبح الأرض مخضرّة»
۵ - لزوم تفکر و نگرش عمیق، به علت اصلى نزول باران از آسمان «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء»
۶ - نزول باران و نفوذ آن در دل خاک و سبز و خرم شدن زمین توسط آن، آیتى از احاطه خدا بر ظاهر و باطن اشیا و نفوذ او در تار و پود پدیده هاى هستى است. «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... إنّ اللّه لطیف»
«لطیف» از (مصدر «لطافة») به معناى دقیق است و از مصدر «لطف» به معناى اهل رفق و مدارا مى باشد. توصیف خداوند به «لطیف» بر پایه معناى اول، کنایه از آن است که خداوند در دل و جان اشیا نفوذ و حضور دارد; به گونه اى که کسى آن را احساس نمى کند. بنابراین ذکر این صفت پس از بیان نزول باران - که به صورت نامحسوس در دل زمین نفوذ مى کند - بیانگر این حقیقت است که باران، یکى از نشانه هاى لطیف بودن خداوند است. برداشت فوق بر پایه همین معنا است.
۷ - رفق و مداراى خداوند نسبت به عموم انسان ها «إنّ اللّه لطیف»
برداشت فوق بر این اساس است که «لطیف» از «لطف» (رفق و مدارات) مشتق شده باشد. بنابر این متعلق «لطیف» در جمله یاد شده محذوف است; یعنى، «أنّ اللّه لطیف بعباده».
۸ - آگاهى همه جانبه خدا نسبت به امور انسان ها «إنّ اللّه لطیف خبیر»
۹ - نزول باران و رویش گیاهان توسط آن، از نشانه هاى داشتن آگاهى همه جانبه خدا به امور انسان ها «ألم تر أنّ اللّه أنزل من السماء ماء ... إنّ اللّه لطیف خبیر»
۱۰ - خدا، لطیف (دقیق) و خبیر (آگاه) است. «إنّ اللّه لطیف خبیر»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تدبر در آفرینشتفکر در عوامل بارش بارانعوامل رویش حبوباتنشانه های تدبیرخدانشانه های احاطه خداسرسبزی زمینعوامل سرسبزی زمینلطیفعوامل حیاتزمینه توحیدبارش بارانخبیررویش گیاهاننشانه های علم خدالطف خدافواید بارانمجاری اراده خدانقش عوامل طبیعینشانه های ربوبیت خداعلم خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۰)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۱۳ آیه
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۱۸ آیه
- اب، باعث رویش گیاهان و زیبا شدن طبیعت+۷ آیه
- نقش اب در رویش سبزهزارها+۴ آیه
- نقش اسمان در بارش باران و احیای زمین+۹ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۱۳ آیه
- ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۱۶ آیه
- فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۱۸ آیه
- مستعد بودن زمین برای رویش گیاهان، از ایات خدا+۵ آیه
- رویش گیاهان متنوع و سبز با بارش باران، از ایات خدا+۱ آیه
- لزوم دقّت نظر در حدّ مشاهده عینی ایات خدا+۵ آیه
- باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۱۸ آیه
- نزول باران و سرسبزی و خرّمی زمین در پی ان، نشانه اگاهی دقیق خداوند به نقش باران در چرخه حیات
- نزول باران و سرسبزی زمین، جلوهای از لطف و ظرافت تدبیر خداوند
- . لزوم تفکّر در چگونگی نزول باران+۱۰ آیه
- ابرها، وسیله لازم برای نزول باران+۴ آیه
- باران، مایه رویش گیاهان در زمین+۸ آیه
- سرسبزی زمین، پیامد بارش باران+۱ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۵ آیه
- لزوم تفکّر و نگرش عمیق به نزول باران از اسمان+۸ آیه
- رویش گیاهان متنوّع با بارش باران، از ایات خدا برای صاحبان فکر و اندیشه+۴ آیه
- خدای یکتا، تنها پروردگار هستی و مدبّر امور
- تدبیر انسان در مراحل مختلف از سوی خدا، دلیل توحید ربوبی+۱ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۱ آیه
- اگاهی خداوند، به دقایق امور+۶ آیه
- افرینش موجودات لطیف، از سوی خداوند+۶ آیه
- رویاندن گیاهان به رنگ سبز، با بارش باران، از ناحیه خداوند+۱ آیه
- استعداد زمین، برای رویش گیاهان+۶ آیه
- ابادانی زمین به وسیله بارش باران، از اسمان+۱۰ آیه
- سرسبزی زمین با نزول باران، از ایات خداوند+۳ آیه
- سرسبزی زمین با اب باران به امر خداوند، مورد سؤال او برای اقرار پیامبر(صلی الله علیه واله) و در راستای توجّه کافران به خدا، از راه مشاهده اثار
- دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۴ آیه
- تفکّر در چگونگی نزول باران، مایه عبرت برای انسانها+۲ آیه
- زنده و سرسبز شدن زمین به وسیله باران و رویش گیاهان، باعث عبرت اموزی+۳ آیه
- تفکّر و توجّه به رویش گیاهان سرسبز در زمین، مایه عبرت+۸ آیه
- ذات پروردگار، غیر قابل تصور و احاطه علمی برای بشر+۴ آیه
- نزول باران و رویش گیاهان به وسیله ان، از اثار علم خداوند
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۳ آیه
- ابادانی و عمران زمین، با نزول باران و رویش گیاهان+۴ آیه
- اب، از عوامل عمران و ابادانی+۱۸ آیه
- خداوند، منشا ابادانی زمین+۱۶ آیه
- نقش اساسی اب، در رونق و توسعه کشاورزی+۱۴ آیه
- بارندگی، از عوامل توسعه در کشاورزی+۱۴ آیه
- اب، از منابع کشاورزی+۱۴ آیه
- زمین، منبع کشاورزی+۱۲ آیه
- رویش دانه های کشاورزی و گیاهان نر و ماده، برخاسته از دقّت و اگاهی خداوند
- خداوند، افریننده گیاهان+۹ آیه
- خداوند، منشا رشد گیاهان و مراحل مختلف ان+۶ آیه
- نقشافرینی سبزی گیاهان در سبزی زمین، جلوهای از لطیف بودن خداوند
- سبز شدن زمین در سایه گیاهان سبز، جلوهای از علم و اگاهی خداوند
- رویش گیاهان بر اثر نزول باران، جلوهای از اگاهی همه جانبه خداوند
- تفکّر در چگونگی و رویش گیاهان، زمینه راهیابی به توحید+۲ آیه
- نزول باران، زمینه رویش گیاهان+۱۶ آیه
- رویش گیاهان و سرسبز شدن زمین در پی باران، جلوهای از لطیف بودن خداوند
- سرسبزی زمین، از اثار و فواید رویش گیاهان در زمین
- رویش گیاهان بهجتافزا و سرسبز در زمین، شایسته تفکّر
- خداوند، رویاننده گیاهان سبز+۱ آیه
- لطیف/ اسماوصفات+۶ آیه
- دعوت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، برای مطالعه و تفکّر، در چگونگی نزول باران+۲ آیه
- چگونگی رویش گیاهان متنوّع با بارش باران، شایسته تفکّر و اندیشه محمّد صلی الله علیه و اله