تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
الْمُلْکُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ يَحْکُمُ بَيْنَهُمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ (56) وَ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِآياتِنا فَأُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ (57) وَ الَّذِينَ هاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ ماتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقاً حَسَناً وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (58) لَيُدْخِلَنَّهُمْ مُدْخَلاً يَرْضَوْنَهُ وَ إِنَّ اللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ (59) ذلِکَ وَ مَنْ عاقَبَ بِمِثْلِ ما عُوقِبَ بِهِ ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ (60)
ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (61) ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْباطِلُ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْکَبِيرُ (62)
ترجمه
- پادشاهى در چنين روز براى خدا است حکم ميکند ميان آنها پس آنانکه گرويدند و بجا آوردند کارهاى شايسته را باشند در بوستانهاى پر نعمت
و آنانکه کافر شدند و تکذيب نمودند آيتهاى ما را پس آنگروه مر آنها را است عذابى خوار کننده
و آنانکه هجرت نمودند در راه خدا پس کشته شدند يا مردند هر آينه روزى دهد البتّه ايشانرا خدا روزى نيکوئى و همانا خدا هر آينه او است بهترين روزى دهندگان
هر آينه در آورد ايشانرا در جايگاهى که ميپسندند آنرا و همانا خدا هر آينه داناى بردبار است
امر از اين قرار است و کسيکه عقوبت نمايد بمانند آنچه عقوبت شده بآن پس ستم شود بر او هر آينه يارى ميکند او را خدا بدرستيکه خدا هر آينه گذشت کننده آمرزنده است
اين براى آنستکه خدا داخل ميکند شب را در روز و داخل ميکند روز را در شب و آنکه خدا شنواى بينا است
اين براى آنستکه خدا او است حقّ و آنکه آنچه را ميخوانند غير از او آن باطل است و آنکه خدا او است بلند مرتبه بزرگ.
تفسير
- خداوند متعال بمناسبت ذکر قيامت در آيه سابقه شمّه‌ئى از اوصاف آنروز را بيان فرموده باين تقريب که در چنين روز پادشاهى و فرمانفرمائى مخصوص بذات اقدس احديّت است پس حکم ميفرمايد ميان مردم بعدل کسانيرا که در دنيا داراى عقائد حقّه و اعمال صالحه بودند در بهشت عنبر سرشت که باغهائى است مملوّ از نعمت بى‌رنج و محنت جاى ميدهد و کسانيرا که کافر شدند و تکذيب نمودند آيات الهى را که از آن جمله امير المؤمنين و اولاد طاهرين او است بعذابيکه خوار و ذليل کننده آنها است گرفتار ميفرمايد و از جمله اعمال صالحه بعد از ايمان بخدا و رسول و اولياء او هجرت و مفارقت از اوطان است براى رضاى خدا خواه با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باشد خواه با امام عليه السّلام خواه براى آن باشد که در وطن نتواند بوظيفه
جلد 3 صفحه 618
دينى خود عمل نمايد خواه براى آنکه عمل بتکليف دينى متوقف بر مسافرت باشد مانند جهاد و طلب علم و زيارت اماکن مقدسه پس اگر در آنراه کشته شود يا بميرد خداوند باو روزى خوبى عطا ميفرمايد که چشم از آن بر ندارد براى خوبى او و خداوند بهترين روزى دهندگان است چون رزقش بيحساب است و ظاهرا اين در عالم برزخ باشد چون بعدا فرموده داخل ميفرمايد ايشانرا البتّه در منزلى که پسند آنها است زيرا هر چه دلشان بخواهد و چشمشان از آن لذّت برد در آنجا موجود است اين در صورتى است که مدخل اسم مکان باشد و بفتح ميم نيز قرائت شده و اگر مصدر باشد بايد بکيفيّت دخول در بهشت و استقبال ملائکه و حور العين و ساير تشريفات ورودى مؤمن حمل شود که موجب خوشنودى او خواهد شد و خداوند عالم باحوال بندگان است از خوب و بد و تعجيل در عقوبت آنها نميفرمايد و در جوامع روايت نموده که بحضرت رسول عرضه داشتند ما دانستيم ثواب کسانيرا که در رکاب مبارک شهيد شدند و جهاد نموديم با تو مانند ايشان آيا براى ما هم اجرى هست اگر بميريم در رکاب تو پس اين آيه و آيه قبل نازل شد پس از اين خداوند تسجيل فرمود مطالب سابقه را بکلمه ذالک که در مقام تقرير و تأکيد استعمال ميشود و ترجمه آن گذشت و بيان فرمود که کسيکه عقوبت و تلافى نمايد از تعدى و جورى که باو شده بمانند آن نه زيادتر اگر آنشخص باز مورد تعدى و ستم گرديد البتّه خدا يارى ميفرمايد او را و اگر خطائى از او سر زده باشد در مقام قصاص براى آنکه سهوا تجاوزى از حدّ نموده باشد يا آنکه عفو نکرده با آنکه عفو مستحبّ است و ترک آن سزاوار نيست خداوند از او ميگذرد چون اهل عفو و مغفرت است و تعبير بعقوبت در دو جا براى جور شدن کلام است و در بديع آنرا ازدواج گويند و الا آنچه اوّل واقع ميشود عقوبت نيست و بعضى گفته‌اند جمعى از مشرکين در اواخر ماه محرّم بجمعى از مسلمانان حمله نمودند و آنها ناچار بدفاع شدند و غلبه کردند ولى دلتنگ شدند که مبادا تقصير کرده باشند لذا اين آيه نازل شد ولى قمّى ره فرموده اين آيه در باره پيغمبر و اهل بيت اطهار او نازل شده که اولا کفّار او را بظلم و تعدّى از مکّه معظّمه اخراج نمودند و آنحضرت در بدر تلافى فرمود و آنها
جلد 3 صفحه 619
بعدا از اهل بيت او انتقام کشيدند و يزيد پليد در اشعار خود به اين معنى تصريح نمود و اين ظلمى بود که از آنها بر تلافى کننده از ظلم واقع شد و خداوند او را بوجود امام قائم يارى خواهد فرمود و اين براى آنستکه خداوند بر هر امرى قادر است و چنانچه دائما از دقائق و آنات شب ميکاهد و داخل در روز ميکند و از روز داخل در شب ميفرمايد ميتواند روز روشن ظالم را مانند شب تار نمايد و انتقام مظلوم را هر وقت باشد از او بکشد و خدا ميشنود دعاى مظلوم را و مى‌بيند تعدّى ظالم و تجاوز منتقم و عدم تجاوز او را و اين قدرت و قوّت و عظمت براى آنستکه او حقّ ثابت موجود و غير او باطل متزلزل نابود است و او برتر و بالاتر است از آنکه شريک داشته باشد و بزرگى او بوصف در نميآيد ..