اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم تَعلَم أَن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ ما فِي السَّماءِ وَ الأَرض‌ِ إِن‌َّ ذلِک‌َ فِي کِتاب‌ٍ إِن‌َّ ذلِک‌َ عَلَي اللّه‌ِ يَسِيرٌ (70)
آيا نمي‌داني که محققا خداوند ميداند آنچه در آسمان و زمين است محققا اينکه در کتاب الهي ثبت شده است و محققا اينکه بر خداوند سهل و
جلد 13 - صفحه 340
آسان است، (أَ لَم تَعلَم): استفهام تقريري است البته پيغمبر و من دونه حتي مؤمنين مي‌دانند که:
(أَن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ ما فِي السَّماءِ وَ الأَرض‌ِ): چون علم او ذاتي است و عين ذات است و غير محدود به همه چيز تعلق گرفته و احاطه کرده: «وَ أَن‌َّ اللّه‌َ قَد أَحاطَ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عِلماً».
طلاق آيه 12، و مراد ما في السماء عالم بالا است عالم جبروت لاهوت عالم أنوار و ارواح و ملائکه و کرات علويه و آنچه در آنها است. و الارض از جمادات و نباتات و حيوانات و جن و انس به اقوال و افعال و أنفاس آنها «عالِم‌ِ الغَيب‌ِ لا يَعزُب‌ُ عَنه‌ُ مِثقال‌ُ ذَرَّةٍ فِي السَّماوات‌ِ وَ لا فِي الأَرض‌ِ وَ لا أَصغَرُ مِن ذلِک‌َ وَ لا أَکبَرُ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ».
سبأ آيه 7. «وَ ما يَعزُب‌ُ عَن رَبِّک‌َ مِن مِثقال‌ِ ذَرَّةٍ فِي الأَرض‌ِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصغَرَ مِن ذلِک‌َ وَ لا أَکبَرَ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ» يونس آيه 61.
(إِن‌َّ ذلِک‌َ فِي کِتاب‌ٍ). لوح محفوظ و لوح محو و اثبات که ثبت شده قبل از خلقت آسمان و زمين و تقدير شده.
و گفتيم: که لوح محفوظ آنچه در او ثبت است قابل تغيير نيست و ممکن است که انبياء و ائمه عليهم الصلاة و السلام بآنها افاضه شود که علم ما کان و ما يکون باشد
«و علمته علم ما کان و ما يکون الي انقضاء خلقک»
دعاء ندبه، ولي محو و اثبات مختص بذات مقدس او است «يَمحُوا اللّه‌ُ ما يَشاءُ وَ يُثبِت‌ُ وَ عِندَه‌ُ أُم‌ُّ الکِتاب‌ِ» رعد آيه 39.
(إِن‌َّ ذلِک‌َ عَلَي اللّه‌ِ يَسِيرٌ): چه تقدير امور باشد چه ثبت در لوحين باشد چه ايجاد ما في السماء و ما في الارض باشد احتياج بمقدمات و اسباب ندارد بمجرد اراده ايجاد مي‌شود: «إِنَّما أَمرُه‌ُ إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ» يس آيه 82.
341