تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ تَرَى الشَّمْسَ إِذا طَلَعَتْ تَزاوَرُ عَنْ کَهْفِهِمْ ذاتَ الْيَمِينِ وَ إِذا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذاتَ الشِّمالِ وَ هُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذلِکَ مِنْ آياتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِداً «17»
بعد از آن از حال آنها اخبار مى‌فرمايد:
وَ تَرَى الشَّمْسَ إِذا طَلَعَتْ: و مى‌بينى تو اى بيننده، آفتاب را چون طلوع
«1» سوره جاثيه آيه 24.
جلد 8 - صفحه 26
کند. تَزاوَرُ عَنْ کَهْفِهِمْ: ميل کند از غار ايشان. ذاتَ الْيَمِينِ: به طرف راست آن غار، چه غار در مقابل قطب شمال واقع شده، و به اين جهت شعاع آفتاب بر ايشان نتابد تا ابدان آنها را متغير و متبدل سازد. وَ إِذا غَرَبَتْ: و چون خواستى غروب، يعنى بعد از زوال، تَقْرِضُهُمْ ذاتَ الشِّمالِ: گرديدى و بگذشتى طرف چپ غار، و آفتاب بر ايشان نيفتد و نسيم شمالى بر ايشان نوزد، و لذا لونشان متغير نگردد و جسدشان متعفن نشود و لباس آنان کهنگى پيدا نکند. وَ هُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ: و ايشان در فراخى از غارند، يعنى در وسط آن به حيثيتى که روح و نسيم و خنکى هوا بديشان مى‌رسد و بدين جهت کربت غار و حرارت آفتاب به ايشان ضررى نرساند.
حاصل آنکه: آن مکان نيکوترين محل خوابگاه آنهاست، زيرا غارى است مستقبل بنات النعش واقع شده، آفتاب در حين طلوع و غروب از آن مى‌گردد، و شعاع بر آن نمى‌افتد، و معذلک غار بسيار متسع و ايشان در وسط حقيقى خوابيده‌اند.
ذلِکَ مِنْ آياتِ اللَّهِ: اين جا دادن ايشان در غار بر هيئت مذکوره از دلائل قدرت حق تعالى است. يا خبر دادن واقعه اصحاب کهف از آيات داله بر علم و قدرت سبحانى است. مَنْ يَهْدِ اللَّهُ: هر که را راه نمايد خداى تعالى به توفيق و لطف، و قبول نمايد هدايت الهى را، فَهُوَ الْمُهْتَدِ: پس او راه يافته به فلاح و رشاد، و فايز شد به رستگارى روز معاد، مانند اصحاب کهف که به سبب قبولى ايمان به حسن اختيار، سعادت دنيا و آخرت را دريافتند.
وَ مَنْ يُضْلِلْ: و هر که را واگذارد به جهت فرط عناد و لجاج و انکار، و نظر لطف و توفيق از او بردارد به سبب اعراض از حقّ و سوء اختيار او کفر را و متنبه نشدن به آيات الهى و عبرت نيافتن به مواعظ سبحانى بنابراين چنين کسى به وادى خذلان بماند و راه سعادت نيابد مانند دقيانوس و پيروان او. فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِداً: پس هرگز نيابى مر او را دوستى راه نماينده که او را به راه راست دلالت کند و از ضلالت به هدايت رساند، يعنى مجالست چنين کسى، دوست راهنمائى ببايد، تا او را از مهالک دنيا و آخرت نجات دهد.
جلد 8 - صفحه 27
تبصره: اين واقعه عجيبه و آيات شريفه، آگاهى است در مرحله قبول ايمان و ثبات در آن که تمامى مردمان مختارند، و پس از اقدام و اقبال به آن البته مشمول شوند الطاف خاصه الهى را. و همچنين در مرتبه اعراض از حق و اصرار بر کفر و عناد و لجاج، هر آينه باز دارد الطاف سبحانى را و مستوجب گرداند سخط و غضب ربانى را.