اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ تَرَي الشَّمس‌َ إِذا طَلَعَت تَتَزاوَرُ عَن کَهفِهِم ذات‌َ اليَمِين‌ِ وَ إِذا غَرَبَت تَقرِضُهُم ذات‌َ الشِّمال‌ِ وَ هُم فِي فَجوَةٍ مِنه‌ُ ذلِک‌َ مِن آيات‌ِ اللّه‌ِ مَن يَهدِ اللّه‌ُ فَهُوَ المُهتَدِ وَ مَن يُضلِل فَلَن تَجِدَ لَه‌ُ وَلِيًّا مُرشِداً «17»
و مي‌بيني يعني اگر مشاهده کني کهف را مييابي که خورشيد در وقت طلوع بطرف راست باب کهف طلوع ميکند و در وقت غروب از طرف چپ کهف غروب ميکند و آنها در وسعت و راحتي هستند اذيّت از آفتاب نميکشند اينکه از آيات الهي است کسي را که خداوند هدايت فرمايد پس او هدايت شده است و کسي را که در ضلالت انداخته پس هرگز نمييابي از براي او ولّي و ناصري و نه ارشاد کننده‌اي وَ تَرَي الشَّمس‌َ يعني لو رأيتها تري که خورشيد إِذا طَلَعَت وقت طلوع تَتَزاوَرُ عَن کَهفِهِم يعني ميل ميکند بطرف راست کهف ذات‌َ اليَمِين‌ِ چون در کهف مقابل نقطه شمال بود باصطلاح طرف شرق که خورشيد در ابتداء طلوع بطرف راست کهف طلوع ميکرد پس از ارتفاع شمس ديگر در کهف سايه بود تا نزديک غروب بطرف چپ غروب ميکرد وَ إِذا غَرَبَت تَقرِضُهُم ذات‌َ الشِّمال‌ِ قرض بمعني قطع است و لذا قيچي را مقراض ميگويند چون قطع ميکند و در اينجا بمعني فرو رفتن خورشيد و غروب او است وَ هُم فِي فَجوَةٍ مِنه‌ُ فجوه سعه و راحت است که اذيت از آفتاب نشوند و باد خنک بآنها بوزد ذلِک‌َ مِن آيات‌ِ اللّه‌ِ قدرت نمايي حق که قوم آنها را نيابند و کهف را مشاهده نکنند و اينها در کمال راحتي باشند و حفظ شوند نه گرسنه شوند و نه تشنه مَن يَهدِ اللّه‌ُ فَهُوَ المُهتَدِ کسي که رو بخدا رود و توکل باو کند خداوند تمام کارهاي او را آسان ميکند وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ فَهُوَ حَسبُه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ بالِغ‌ُ أَمرِه‌ِ طلاق آيه 3.
وَ مَن يُضلِل کسي که اعراض کند و رو بهوا و هوس و شيطان رود خدا هم
جلد 12 - صفحه 337
اسباب ضلالت در دسترس او قرار ميدهد که بسوء اختيار در ضلالت بيفتد فَلَن تَجِدَ هرگز نمييابي لَه‌ُ وَلِيًّا مُرشِداً نه ناصر دارند و نه ارشاد کننده.