اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ تَحسَبُهُم أَيقاظاً وَ هُم رُقُودٌ وَ نُقَلِّبُهُم ذات‌َ اليَمِين‌ِ وَ ذات‌َ الشِّمال‌ِ وَ کَلبُهُم باسِطٌ ذِراعَيه‌ِ بِالوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعت‌َ عَلَيهِم لَوَلَّيت‌َ مِنهُم فِراراً وَ لَمُلِئت‌َ مِنهُم رُعباً «18»
و گمان ميکني آنها بيدارند و حال آنکه در خواب هستند و بسا بر دنده راست مي‌غلطند و بسا بر دنده چپ و سگ آنها پهن کرده دو زراع خود را روي خاک اگر مطلع شوي بر آنها هر آينه پشت ميکني بآن‌ها و فرار ميکني و رعب و ترسي از آنها پيدا ميکني و پر ميشوي از ترس وَ تَحسَبُهُم أَيقاظاً چون چشمهاي آنها باز است و لب‌هاي آنها متبسّم است مثل اينکه با هم تکلّم مي‌کنند و بيکديگر نگاه مي‌کنند وَ هُم رُقُودٌ گوش‌هاي آنها و قلب آنها خواب است که نمي‌شنوند و درک نمي‌کنند فقط نفس ميکشند وَ نُقَلِّبُهُم ذات‌َ اليَمِين‌ِ وَ ذات‌َ الشِّمال‌ِ مثل آدم خواب که گاهي به پهلوي راست مي‌غلطد و چون خسته مي‌شود به پهلوي چپ بر ميگردد.
وَ کَلبُهُم باسِطٌ ذِراعَيه‌ِ بِالوَصِيدِ.
در خبر دارد از حيوانات سه حيوان در بهشت مي‌روند يکي سگ اصحاب کهف است که با آنها تکلّم کرد و براي حفظ آنها از حيوانات موذيه و آفات در خلف آنها آمد و اختلاف کردند که کجا نشست بعضي گفتند درب غار بعضي گفتند قدري دورتر از غار بعضي گفتند در غار نزديک درب و اينکه اقرب است چون کفّار آمدند براي پيدا کردن آنها تا درب غار هم آمدند اگر بيرون غار بود آنها را پيدا مي کردند و احتمال ندادند که آنها در غار باشند و از آيات قدرت اينکه اينکه سگ بيدار بود نه گرسنه بود و نه تشنه و دو ذراع خود را بر زمين پهن کرد لَوِ اطَّلَعت‌َ عَلَيهِم لَوَلَّيت‌َ مِنهُم فِراراً خداوند يک عظمت و بزرگي به آنها داد که هر که مشاهده کند فرار کند.
جلد 12 - صفحه 338
وَ لَمُلِئت‌َ مِنهُم رُعباً چنانچه خداوند پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله را ياري فرمود بالقاء رعب در قلوب کفار و مشرکين چنانچه ميفرمايد:
سَنُلقِي فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ بِما أَشرَکُوا بِاللّه‌ِ آل عمران آيه 144.
و نيز ميفرمايد سَأُلقِي فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ انفال آيه 12 و نيز مي فرمايد وَ قَذَف‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الرُّعب‌َ احزاب آيه 26 و حشر آيه 2 و از حضرت رسالت که فرمود
نصرت بالرعب.