تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کَذلِکَ بَعَثْناهُمْ لِيَتَساءَلُوا بَيْنَهُمْ قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ کَمْ لَبِثْتُمْ قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قالُوا رَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِما لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَکُمْ بِوَرِقِکُمْ هذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّها أَزْکى طَعاماً فَلْيَأْتِکُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَ لْيَتَلَطَّفْ وَ لا يُشْعِرَنَّ بِکُمْ أَحَداً «19»
وَ کَذلِکَ بَعَثْناهُمْ: و همچنانکه ايشان را در خواب نموديم، برانگيختيم ايشان را به قدرت کامله، و بيدار فرموديم ايشان را که در مدت سيصد و نه سال، نه جسدشان تغيير يافته بود، و نه جامه‌هاى آنها کهنه شده بود، يعنى به همان وضع که در خواب رفته بودند ايشان را بيدار نموديم. لِيَتَساءَلُوا بَيْنَهُمْ: تا سؤال کنند ميان يکديگر و حال خود را شناسند و يقين ايشان بر کمال قدرت ما بيفزايد، و شبهه حشر اجساد از ميان مردم بر طرف، و بدانند که بعد از مردن زنده خواهند شد.
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ: گفت گوينده‌اى از ايشان يعنى «مکسلينا» که از همه بزرگتر بود، کَمْ لَبِثْتُمْ: چند وقت درنگ نموديد در اين غار؟ مقصود او اين بود که مدت خواب معلوم شود و نمازهاى فوت شده را قضا کنند، زيرا صبح خوابيده بودند، وقتى که بيدار شدند آفتاب به وقت چاشت رسيده بود. قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ: گفتند گمان قوى ما آنست که درنگ نموديم اينجا روزى، اگر ديروز خواب رفته باشيم؛ يا بعض روز اگر امروز خفته باشيم. و گويند چون ناخنها و مويهاى خود را دراز يافتند، قالُوا رَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِما لَبِثْتُمْ: گفتند:
بعضى به بعضى ديگر: پروردگار شما داناتر است به آنچه درنگ نموده‌ايد.
جلد 8 - صفحه 30
و چون امر بر ايشان مشتبه شد و طريقى که دانا شوند نيافتند، شروع در مهم خود کرده، گفتند به يکديگر: ما محتاج طعام هستيم. فَابْعَثُوا أَحَدَکُمْ: پس بفرستيد يکى را از ميان خود، بِوَرِقِکُمْ هذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ: بدين ورقهاى نقره‌اى که داريد به سوى شهر افسوس. مراد از «ورق» دراهم دقيانوس بود که صورت او بر آنها نقش بود.
فَلْيَنْظُرْ أَيُّها أَزْکى طَعاماً: پس بايد آن فرستاده نگاه کند کدام از اهل شهر پاکتر است از جهت طعام، يعنى ببيند طعام کى حلالتر است. چون در آن شهر کسانى بودند که ايمان خود را مخفى مى‌داشتند؛ غرض اصحاب کهف آن بود که ذبيحه مسلمان بخرند که حلال و طيب باشد نه حرام نجس مانند ذبيحه مجوس، چه اکثر آن شهر مجوسى بودند. فَلْيَأْتِکُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ: پس بايد آن فرستاده بياورد به شما خوردنى از آن طعام پاک. وَ لْيَتَلَطَّفْ: و بايد آن فرستاده ملاطفت و مدارا کند در خريد و فروش و منازعه ننمايد. وَ لا يُشْعِرَنَّ بِکُمْ أَحَداً: و البته نبايد آگاه سازد هيچکس از اهل شهر را به شما.
بقيه واقعه: چون اصحاب کهف بيدار شدند، به يکديگر گفتند: امر عجيب مشاهده کنيم، در يک شب، اين چشمه فرو رفته و درختان خشک شده، و گرسنگى بر ما غلبه نموده، يکى به شهر رود و طعامى مهيا سازد. تمليخا گفت: غير از من کسى نرود، لباس چوپان را پوشيده به طرف شهر آمد. مکانها را نمى‌شناخت و راهها را آشنا نديد، تا به در شهر رسيد، علمى سبز بر افراشته به خط زرد بر آن نوشته (لا اله الّا اللّه عيسى رسول اللّه و روحه) تمليخا نظر به علم، و دست به چشمهاى خود کشيده، گفت: گويا من خواب هستم. داخل شهر شد، به دکان نانوائى رسيد، پرسيد: اسم شهر شما چيست؟ گفت: «اقسوس» «1» تمليخا گفت: پادشاه چه نام دارد؟ گفت:
عبد الرحمن. تمليخا گفت: مرا حرکت ده، گويا خواب هستم. نانوا گفت: با من مکالمه مى‌کنى و حال آنکه خوابى؟! تمليخا گفت: اين درهم را طعام ده.
«1» «افسوس» و «اقسوس» هر دو ضبط شده است.
جلد 8 - صفحه 31
نانوا تعجب از نقش درهم و بزرگى آن، و گفت: گنج پيدا نموده‌اى؟ تمليخا گفت: اين قيمت خرمائى است که فروخته و از شهر بيرون رفتم و مردم را واگذاشتم در حالى که به پرستش دقيانوس مشغول بودند.
نانوا خشمناک شده گفت: دقيانوس مردى شرابخوار و ادعاى خدائى نمود، بيشتر از سيصد سال است هلاک شده. پس تمليخا را نزد سلطان برد. ملک پرسيد: اين جوان کيست؟ نانوا گفت: گنج پيدا نموده. سلطان استفسار کرد، تمليخا گفت: من اهل اين شهر هستم. با سلطان و عده بسيارى به خانه‌اى آمدند، در زدند، پيرمردى که ابروهاى او از زيادى به روى چشمها ريخته، جويا شد، شاه گفت: اين شخص گويد اين خانه ما باشد. شيخ پرسيد: کيستى؟
گفت: تمليخا بن قسطنطن. شيخ به پاهاى او افتاده بوسيد، گفت: به خدا قسم جدّ من باشد. سلطان گفت: اين جماعتند که در آن سال از دقيانوس فرار کردند؟
از اسب پياده و او را سوار و مردم دست و پاى او را مى‌بوسيدند. (تتمه خواهد آمد).