تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَ لا تَعْدُ عَيْناکَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنا وَ اتَّبَعَ هَواهُ وَ کانَ أَمْرُهُ فُرُطاً «28» وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَکْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ ناراً أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ کَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرابُ وَ ساءَتْ مُرْتَفَقاً «29»
ترجمه
و بردبار کن خود را با آنانکه ميخوانند پروردگارشان را در بامداد و شبانگاه ميخواهند رضاى او را و نبايد در گذرد دو چشمت از ايشان با آنکه بخواهى آرايش زندگانى دنيا را و اطاعت مکن کسيرا که غافل نموديم دل او را از ياد خود و پيروى نمود خواهش دل خويش را و بوده است کارش تجاوز از حق
و بگو حق از پروردگار شما است پس هر که خواهد ايمان آورد و هر که خواهد کافر شود همانا ما آماده نموديم براى ستمکاران آتشى را که احاطه کرده بآنها سرا پرده‌اش و اگر فرياد رسى خواهند فرياد رسى شوند بآبى مانند مس گداخته که بريان ميکند رويها را بد است آنمشروب و بد است آتش که متّکا باشد.
تفسير
قمّى ره فرموده نازل شده است در باره سلمان فارسى رحمه اللّه و در مجمع أبو ذر و صهيب و خباّب را هم اضافه فرموده وقتى که جمعى از رؤساء کفّار از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم درخواست کردند که ايشانرا از اطراف خود دور فرما چون ما از بوى لباسشان متأذى ميشويم تا در محضرت حاضر شويم و استفاده نمائيم و آنحضرت مأمور بمجالست بافقراء اهل ايمان و اعراض از اجابت ملتمس رؤساء کفّار گرديد باين تقريب که فرموده باز دار نفس خود را از ميل باجابت رؤساء کفّار بطمع ايمان آنها و اتباعشان و بساز با مجالست فقراء اهل ايمان که ميخوانند پروردگارشان را در هر صبح و شام يا در تمام شبانه روز چون ظاهرا ايشان در صدر اسلام کارى جز نماز و دعا نداشتند با آنکه در اعمالشان منظور و مقصودى جز رضا و قرب الهى نبود و بر مگردان دو چشم لطف و رحمت خود را از ايشان بجانب اهل دنيا براى طلب زينت و پيرايه زندگانى چند روزه آن اگر چه ساحت پيغمبر اکرم منزّه از اين غرض است ولى چون اقبال باغنياء و اعراض از فقراء مظنّه اين تهمت است بايد مقام نبوّت مأمون از اين گمان باشد و اجابت منما ملتمس کسيرا که ما او را بحال غفلت از ياد خودمان واگذار نموديم و پيروى نموده است از هواى نفس خود و دلخواه خويش و بوده است کار و رفتارش تجاوز از حدود الهى و پشت پا زدن بحقّ و حقيقت و در آيه دوم دستور بى‌اعتنائى بايمان آنها را به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم داده که بآنها بفرمايد بيان حقّ و حقيقت از جانب پروردگار شما شد پس هر کس مايل بحقّ باشد ايمان بياورد و هر کس پيرو هواى نفس باشد کافر شود نفع و ضرر ايمان و کفر شما بخودتان
جلد 3 صفحه 423
ميرسد بحال من تفاوتى ندارد عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که اين وعيد است از خداوند نسبت بکفّار و ظاهرا اين بيان براى آنستکه کسى از ظاهر آيه استفاده ترخيص کفر را ننمايد چون امر در اينمقام براى تهديد است و مؤيّد اين نکته است آنکه بعدا فرموده ما مهيّا نموديم براى ستمکاران بخويش و خلق آتشى را که مانند سرا پرده بر آنها احاطه دارد و هر گاه از شدّت عطش فرياد رسى خواهند فرياد رسى شوند بآبى که مانند مس و ساير فلزّات گداخته است در گرمى يا دردى روغن زيت که چون نزديک نمايند آنرا بدهانشان براى آشاميدن رويهاشان از شدت حرارت آن بريان گردد و اينکه از آوردن چنين آبى بفرياد رسى تعبير شده براى مشاکله با کلام سابق است که در صنايع بديعيّه مذکور است بد شربت ناگوارى است مهل و بد تکيه گاه و جاى ناروائى است آتش جهنّم ..