تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَکْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ ناراً أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغاثُوا بِماءٍ کَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرابُ وَ ساءَتْ مُرْتَفَقاً «29»
وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ: و بگو اى پيغمبر اين قرآن و آنچه در آنست از آيات و اخبار و اوامر و نواهى و وعد وعيد، حق است، از جانب پروردگار شما صادر شده. يا بگو قرآن حقّ و صدق است در حالتى که نازل شده از جانب پروردگار شما. فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ: پس هر که خواهد ايمان را، پس بگو ايمان آورد و تصديق آن را نمايد. وَ مَنْ شاءَ فَلْيَکْفُرْ: و هر که خواهد کفر را، بگو کافر شود.
تنبيه: آيه شريفه به صورت امر، و مراد تخيير است بر وجه تهديد و توعيد؛ زيرا
«1» تفسير قمى ج 2 ص 34 و 35.
جلد 8 - صفحه 46
ايمان و کفر بندگان به ساحت کبريائى نفع و ضررى نرساند، بلکه تمام فوائد و مضار، برگشت آن به خود بندگان است، که اگر ايمان آرند عاقبت نعيم، و اگر کافر شوند سر انجام جحيم خواهد بود. بنابراين فرمايد: بگو اى پيغمبر، حق از جانب خدا آمد، اختيار با شماست، هر که خواهد ايمان آورد، و هر که خواهد کافر گردد، و لکن کافر مشويد، زيرا اگر شديد، مستوجب عقوبت و عذاب خواهيد بود. إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ ناراً: به درستى که مهيا و آماده کرديم براى کافران آتشى را که: أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها: فراگيرد به ايشان سراپرده‌هاى آن.
نکته: تشبيه فرموده آتشى را که محيط بود به کافران به سراپرده که مشتمل باشد بر اهل آن. ابو سعيد خدرى نقل نموده که: سرادق آتش چهار ديوارى است که غلظت هر ديوار آن چهل سال راه باشد و آن به گرد کفار درآيد. ابن عباس گويد: مراد به سرادق دود غليظ جهنم است «1».
وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا: و اگر فرياد خواهى طلبند از تشنگى. يُغاثُوا بِماءٍ کَالْمُهْلِ: فرياد رسيده شوند به آبى که مانند مس گداخته يا چرک و ريم جهنميان که جوشان باشد از شدت آتش. چون اين آب را پيش روى کافران آرند. يَشْوِي الْوُجُوهَ: بريان کند و بسوزاند رويهاى ايشان را از حدّت حرارت.
بِئْسَ الشَّرابُ: بد آبى است مهل. وَ ساءَتْ مُرْتَفَقاً: و بد جائى است تکيه‌گاه ايشان.
از سعيد بن جبير منقول است که: چون اهل جهنم گرسنه شوند و از گرسنگى فرياد کنند، ايشان را از زقّوم طعام دهند. چون بخورند، گوشت و پوست بر بدن ايشان پخته شود به مرتبه‌اى که پاره‌هاى گوشت از آنها با عرق بريزد و بعد از آن تشنه شوند و چند سال از تشنگى فرياد کنند، ايشان را آبى دهند بغايت گرم، چون نزد دهن آرند، گوشت روى آنها بريزد «2» (نعوذ باللّه).
موعظه: آيه شريفه توعيد است نسبت به کافران و تهديد است نسبت به
«1» مجمع البيان ج 3 صفحه 466.
«2» همان مدرک.
جلد 8 - صفحه 47
فاسقان، که بيانديشند از ظلم به نفس به ارتکاب معاصى و انهماک در مناهى؛ زيرا گناه روى گناه بدون توبه و تدارک، عاقبت وخيم خواهد داشت، چه بتدريج نور ايمان ضعيف، و نقطه سياهى در قلب هويدا، و به زيادتى معصيت آن نقطه زياد تا بمرتبه‌اى که قلب بکلى سياه شود، و بواسطه شدايد و سکرات مرگ، ناگهان کفر طارى گردد.
حضرت امير المؤمنين عليه السلام در ذيل خطبه‌اى فرمايد: و احذروا نارا قعرها بعيد و حرّها شديد و عذابها جديد دار ليس فيها رحمة و لا تسمع فيها دعوة .. «1».
يعنى: بترسيد آتشى را که تک آن دور، و حرارت آن شديد، و عذاب آن تازه؛ محلى که نيست در آن رحمتى، و شنيده نشود دعوتى.
تتمه: تفسير برهان، کافى- از حضرت باقر عليه السلام تأويل آيه را فرمايد:
وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ (فى ولاية على بن أبي طالب) فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَکْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنا لِلظَّالِمِينَ (ال محمّد حقّهم) ناراً أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها «2».
و بگو حق است از جانب پروردگار شما در ولايت على بن ابى طالب عليه السلام، پس هر که خواهد، تصديق نمايد ولايت آن حضرت را، و هر که خواهد کافر شود به آن. بدرستى که ما آماده کرديم براى ستمکاران حق آل محمد، آتشى را که احاطه نموده ايشان را سراپرده آن.