تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقالَ لِصاحِبِهِ وَ هُوَ يُحاوِرُهُ أَنَا أَکْثَرُ مِنْکَ مالاً وَ أَعَزُّ نَفَراً (34)
وَ کانَ لَهُ ثَمَرٌ: و بود مر آن مرد کافر را همه ميوه‌جات غير از انگور و خرما، و اختصاص آنها به ذکر، به جهت غالبيت بوده.
مفسرين نقل نموده‌اند که: يهودا برادر مؤمن محتاج شد، رجوع به برادر کافر فطرس نموده، از او در معيشت، توقع مساعدتى کرد. فطرس گفت: ماليه من و تو برابر بود، من اين همه باغ و متاع پيدا کرده‌ام و غلامان و خادمان دارم، تو چرا تنگدست و پريشان و بدين حالى؟ يهودا گفت: اى برادر، تو بدان اموال متاع دنيا خريدى و من بوستان بهشت خريدم، تو سراى دنيا ساختى و من سراى عقبى طلبيدم، تو کدخدا شدى و من مهر حور العين دادم، تو غلام و کنيز را جمع کردى
جلد 8 - صفحه 52
و من ولدان و غلمان بهشتى خريدم. فطرس شروع به ملامت و سرزنش او نموده، گفت: طلاى نقد را به وعده نسيه از دست دادى و خود را خوار و محتاج و بى‌مقدار گردانيدى «1» فَقالَ لِصاحِبِهِ: پس گفت فطرس مر رفيق خود را، يعنى برادر خود يهودا را. وَ هُوَ يُحاوِرُهُ: در حالتى که او مجادله مى‌کرد با او سخن را برمى‌گردانيد، يعنى اين مى‌گفت و او جواب مى‌داد. پس کافر گفت: أَنَا أَکْثَرُ مِنْکَ مالًا:
من بيشترم از تو از جهت مال و منال. وَ أَعَزُّ نَفَراً: و عزيزترم از جهت اولاد و خدم و حشم.
تذکره: غرض از چنين گزارشات که صادق القول بيان فرمايد، آگاهى و هشيارى است بندگان را که مال و منال و جاه و جلال دنيوى مغرور نگرداند و غافل نکند ايشان را از عقبات واپسين و شدائد روز بازپسين، چنانچه اين برادر کافر به مال و جلال، مغرور و از عذاب و نکال مأمون گرديده، عاقبت حسرت و ندامت او را حاصل شد.
شيخ بهائى (رحمه اللّه) نقل از کمال الدين «2» فرموده حال انسان را در غرور به لذات فانيه مشوب به کدورات و غفلت از مرگ و اهوال بعد از آن، تشبيه نموده به شخصى که آويزان شده به ريسمانى در وسط چاهى، و در پائين آن چاه مار عظيمى دهن باز کرده و متوجه به او و منتظر باشد افتادن او را، و در بالاى چاه دو موش سياه و سفيد مشغول بجائيدن ريسمان، و آنى غفلت نکنند، و اين شخص با آنکه مى‌بيند آن مار عظيم را و جائيدن موشان را، پيش رود مقدارى عسل که به ديوار چاه خاک آلود و زنبوران بسيار اطراف آن جمع شده، مشغول ليسيدن آن عسل، و مخاصمه با زنبوران، و همّش مصروف به آن در حالى که غافل باشد از بالا و پائين خود. پس چاه، دنيا باشد. ريسمان، عمر انسانى. و مار عظيم دهن باز، مرگ است. دو موش سياه و سفيد، شب و روز باشد که مى‌برند عمر را. و عسل خاک آلود، لذايذ دنياست که ممزوج به آلام و کدورات
«1» منهج الصادقين ج 5 صفحه 353.
«2» کمال الدين ج 2 ص 594.
جلد 8 - صفحه 53
است. و زنبوران، ابناء دنيا که مزاحمت کنند آن را. و اين مثل نهايت انطباق را دارد با ممثّل. پس سؤال مى‌کنيم خدا را هدايت و بينائى، و پناه مى‌بريم به ذات سبحانى از غفلت و گمراهى. فتدبّر ايّها العاقل.