اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو لا إِذ دَخَلت‌َ جَنَّتَک‌َ قُلت‌َ ما شاءَ اللّه‌ُ لا قُوَّةَ إِلاّ بِاللّه‌ِ إِن تَرَن‌ِ أَنَا أَقَل‌َّ مِنک‌َ مالاً وَ وَلَداً (39)
و چرا نبود زماني که داخل بستان خود شدي گفته باشي ما شاء اللّه آنچه خداوند مشيّت او تعلق گرفته که همچو بستاني و ماليّه بمن عطا فرموده من از خود چيزي ندارم نيست قوة و قدرتي مگر باعانت خداوند، اگر تو مي‌بيني که من کمتر از تو هستم از حيث مال و اولاد و مرا کوچک و حقير شمرده و خود را بزرگ و عظيم پنداشته و بر من تکبر و نخوت مي‌کني و سرزنش مي‌نمايي انتظار داشته باش الطاف او را بمن وَ لَو لا إِذ دَخَلت‌َ جَنَّتَک‌َ قُلت‌َ ما شاءَ اللّه‌ُ در باب توحيد افعالي گفته‌ايم که ده فعل است که مختص بخداوند است احدي شرکت در آنها ندارد خلق و رزق اماته و احياء عزّت و ذلّت صحت و مرض غناء و فقر بايد انسان هر نعمتي که باو افاضه شده نه مستند بخود بداند و نه بغير و نه باسباب بلکه مستند بخدا بداند و شکر گذار باشد و بگويد ما شاء اللّه کان و ما لم يشأ لم يکن و اگر بعض مقدّمات و معداتش منوط به فعل انسان يا به اسباب ظاهر است آن را هم منوط بقوّه و حول الهي بداند و بگويد:
لا قُوَّةَ إِلّا بِاللّه‌ِ.
سيّما مبنيّا علي القول بحرکت جوهريّه که آن به آن افاضه وجود مي‌شود إِن تَرَن‌ِ أَنَا أَقَل‌َّ مِنک‌َ مالًا وَ وَلَداً چه اشخاصي يک روز در کمال عزّت و ثروت بودند و فردا در کمال ذلّت و فقر و بالعکس (سر شب سر تخت تاراج داشت سحرگه نه تن سر نه سرتاج داشت) من را که بچشم حقارت و فقر و بي‌کسي نگاه مي‌کني ممکن است خداوند عزت و شوکت و مال و منال بمن عطا فرمايد و خود را با کمال عزت و دولت و ثروت و عدّة و عدّه ميپنداري ممکن است بذلّت و تهي دستي
جلد 12 - صفحه 357
مبتلا شوي.