تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَيْرٌ أَمَلاً (46)
الْمالُ وَ الْبَنُونَ: مالها و فرزندان، زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا: آرايش زندگانى دنيا هستند نه توشه عقبى.
شيخ طوسى (رحمه اللّه) در تهذيب از حضرت صادق عليه السلام فرمود: مال و اولاد زينت زندگانى دنيا است؛ هشت رکعت نماز بنده در آخر شب، زينت آخرت باشد «2».
در منهج- حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمايد: امّت من در دنيا سه طبقه‌اند:
1- جماعتى که در جمع مال رغبت نکنند و در ذخيره آن سعى نمايند، به سد رمق اکتفا و توانگر آخرتند، ايشانند که حق تعالى فرموده «لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ*
«1» بحار الانوار، جلد 14، صفحه 25، حديث 3 (به نقل از امالى و کمال الدين)
«2» جامع احاديث الشيعه، جلد 7، ابواب النوافل، باب اوّل، صفحه 100، حديث 5 (بنقل از تهذيب)
جلد 8 - صفحه 64
وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»*.
2- گروهى که دوست دارند و از پاکترين وجهى جمع و در نيکوترين راهى صرف کنند، با فقرا مواسات، و رحم را صله کنند، و در اجتناب از حرام چنان باشند که سنگ خوردن را دوست‌تر دارند از حرام؛ ايشان نيز بعد از حساب به بهشت درآيند.
3- جمع مال را دوست، و حلال و حرام را مخلوط، و در راه خير صرف نکنند، ايشان کسانيند که دنيا زمام دلهاى آنها به دست گرفته تا به جهنم رساند «1».
وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ: و کارهاى شايسته که ثمره آن هميشگى است، خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً: بهتر است نزد پروردگار تو از جهت ثواب، وَ خَيْرٌ أَمَلًا: و بهتر است از وجه اميدوارى، يعنى صاحب اعمال صالحه هر چه اميد دارد از حق تعالى در آخرت مى‌يابد.
تنبيه: در تفسير «الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ» چهار قول از ائمه هدى مروى است:
1- کافى- به اسناد خود از حضرت باقر عليه السلام فرمود: گذشت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله بر مردى که درخت مى‌کاشت در باغ خود.
حضرت توقف، و فرمود: مى‌خواهى تو را دلالت کنم بر غرسى که ريشه آن ثابت‌تر و روئيدن آن زودتر و ميوه آن خوشبوتر و باقى‌تر است؟ عرض کرد: بلى، مرا دلالت فرما يا رسول اللّه. فرمود: وقتى صبح نمودى و شب نمودى بگو (سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا اللّه و اللّه اکبر) اگر بگوئى آن را، به هر تسبيحى ده درخت در بهشت از انواع ميوه براى تو باشد، و اين کلماتند باقيات الصالحات.
مرد گفت: بدرستى که شهادت مى‌گيرم تو را که باغ من صدقه باشد بر فقراء مسلمين از اهل صدقه؛ پس خداوند عزّ و جلّ آيات شريفه نازل «فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى» «2».
«1» منهج الصادقين ج 5 صفحه 357.
«2» اصول کافى، ج 2، ص 506، کتاب الدعاء، باب التسبيح و التهليل و التکبير، روايت 4 آيات در سورة الليل، آيه 5 تا 8.
جلد 8 - صفحه 65
2- شيخ به اسناد خود از حضرت صادق عليه السلام که حضرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به جمعى اصحاب فرمود: بگيريد سپرهاى خود را. عرض کردند: دشمن آيد؟ فرمود: نه، و لکن بگيريد سپرهاى خود را از آتش. پرسيدند:
به چه چيز. فرمود: بگوئيد (سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا اللّه و اللّه اکبر و لا حول و لا قوّة الّا باللّه) پس بدرستى که اين کلمات روز قيامت مقدمات و منجيات و معقّبات، و آنها نزد خدا، باقيات الصالحات هستند «1».
3- عياشى از ادريس قمى- سؤال کردم حضرت صادق عليه السلام را از «باقيات الصالحات». فرمود: آنها نمازها هستند، پس محافظت کنيد بر آنها، و نماز ظهر را بجا نياور تا آنکه زوال شمس شود «2».
4- تفسير برهان- عبد الرحمن جعفى گويد: داخل شدم من با عموى خود بر حضرت صادق عليه السلام، پس سلام نموديم و نزديک شديم. حضرت احوال پرسيد، عرض کردم همگى به خير هستيم مادامى که باقى باشيم بر ولايت شما. حضرت به او فرمود: لا تستصغروا مودّتنا فانّها من الباقيات الصّالحات کوچک نشماريد موّدت ما را، پس بدرستى که آن از باقيات الصالحات است «3».
جمع بين چهار حديث مانعى ندارد که هر يک مصاديق آن باشد.