اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَوم‌َ نُسَيِّرُ الجِبال‌َ وَ تَرَي الأَرض‌َ بارِزَةً وَ حَشَرناهُم فَلَم نُغادِر مِنهُم أَحَداً (47)
و روزي که سير ميدهيم کوه‌ها را و مي‌بيني که زمين ظاهر شده و محشور مي کنيم آنها را پس وا نمي‌گذاريم از آنها احدي را اينکه اشاره بروز محشر است که تمام خلق اوّلين و آخرين محشور مي‌شوند و احدي باقي نمي‌ماند و در اينکه آيه مسئله مشکلي است بايد حل‌ّ شود.
جلد 12 - صفحه 363
توضيح اينکه حکماء قديم معتقد بودند که کره زمين ساکن و نقطه مرکزيست و تمام آسمانها از سيّارات و ثوابت حتي عرش اعظم دور کره زمين سير دارند عرش تمام آسمانها را بر خلاف توالي در يک شبانه روز سير مي‌دهد و تشکيل شب و روز ميديد و هر کدام از آسمانها حرکت مخصوصي بر توالي سير مي‌کنند آسمان قمر قريب بيکماه شمس يک سال لکن اينکه عقيده فسادش ظاهر شد و اينکه کره زمين دو حرکت دارد حرکت وضعي دور خود ميچرخد در يک شبانه روز و حرکت انتقالي دور کره شمس در يک سال با منظومه‌هاي شمسي و در قرآن مجيد هم اشاره باين موضوع دارد.
وَ تَرَي الجِبال‌َ تَحسَبُها جامِدَةً وَ هِي‌َ تَمُرُّ مَرَّ السَّحاب‌ِ نمل آيه 90 و کره شمس با منظومه‌هاي شمسي يک حرکت ديگري دارند مستقيما بطرف کره وکاء که بلسان عرب نصر الطائرش مينامند و شايد مراد عرش اعظم باشد و موقعي که به آن کره رسيدند تمام از حرکت ميافتند و کرات نزديک بهم ميشود که روز قيامت باشد ديگر نه شب هست نه روز نه ماه نه سال بنا بر اينکه اشکالي متوجه ميشود که خداوند ميفرمايد در اينکه آيه شريفه که روز قيامت وَ يَوم‌َ نُسَيِّرُ الجِبال‌َ با اينکه تمام کرات از حرکت ميافتند و سکونت پيدا مي‌کنند، لکن جواب اينکه جبال از جاي خود کنده ميشود و از هم ميپاشد و اينکه غير از حرکت کره است چنانچه در آيه ديگر ميفرمايد:
يَوم‌َ تَرجُف‌ُ الأَرض‌ُ وَ الجِبال‌ُ وَ کانَت‌ِ الجِبال‌ُ کَثِيباً مَهِيلًا مزمّل آيه 14.
وَ حُمِلَت‌ِ الأَرض‌ُ وَ الجِبال‌ُ فَدُکَّتا دَکَّةً واحِدَةً الحاقة آيه 14 وَ تَرَي الأَرض‌َ بارِزَةً ديگر نه عمارتي نه کوهي نه شجري نه دريايي نه زرعي روي زمين نيست فقط صفحه ساده وَ حَشَرناهُم فَلَم نُغادِر مِنهُم أَحَداً که جن و انس و ملک و هر ذي حياتي حتي حيوانات حتي وحوش وَ إِذَا الوُحُوش‌ُ حُشِرَت تکوير آيه 5.