اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن أَظلَم‌ُ مِمَّن ذُکِّرَ بِآيات‌ِ رَبِّه‌ِ فَأَعرَض‌َ عَنها وَ نَسِي‌َ ما قَدَّمَت يَداه‌ُ إِنّا جَعَلنا عَلي قُلُوبِهِم أَکِنَّةً أَن يَفقَهُوه‌ُ وَ فِي آذانِهِم وَقراً وَ إِن تَدعُهُم إِلَي الهُدي فَلَن يَهتَدُوا إِذاً أَبَداً (57)
و کيست ظالمتر از کسي که متذکر شود بآيات پروردگارش پس اعراض کند از آنها و فراموش کند آنچه را که در دوره عمر خود از عقائد فاسده و اخلاق رذيله و اعمال سيّئه بجا آورده محققا ما قرار داديم بر قلوب آنها سرپوش‌هايي اينکه بفهمند و درک کنند و در گوش‌هاي آنها کري را که نشنوند وَ مَن أَظلَم‌ُ مِمَّن ذُکِّرَ بِآيات‌ِ رَبِّه‌ِ فَأَعرَض‌َ عَنها ظلمي بالاتر از اينکه نيست که انسان را انبياء و عقل سليم او را متذکر کنند به آيات پروردگار او و راه‌نمايي کنند بصراط مستقيم و از سبل شيطاني و هواهاي نفساني و شهوات دنيوي جلوگيري کنند مع ذلک اعراض کند از آنها و اعتناء نکند و گوش ندهد وَ نَسِي‌َ ما قَدَّمَت يَداه‌ُ از فسق و فجور و اعمال قبيحه و ظلم بدين و به نفس خود و بغير و آنها را بد نداند و دست بر ندارد إِنّا جَعَلنا عَلي قُلُوبِهِم أَکِنَّةً مثل اينکه روي قلب آنها پرده‌هاي شهوت و تقليد آباء و اغواي شياطين انسي و جنّي افتاده و عقل خود را از دست داده أَن يَفقَهُوه‌ُ اصلا نمي‌فهمند و درک نمي‌کنند و متنبه نميشوند و دست از اعمال زشت خود بر نميدارند وَ فِي آذانِهِم وَقراً گويا اصلا توجه نمي‌کنند و گوش فرا نمي‌دهند مثل آدم کر نشنيده مي‌گيرند اينها از قابليت هدايت افتاده و در ضلالت غرق شده‌اند.
جلد 12 - صفحه 374
وَ إِن تَدعُهُم إِلَي الهُدي فَلَن يَهتَدُوا إِذاً أَبَداً و اگر آنها را دعوت کني بسوي هدايت و رستگاري پس هرگز اينها هدايت نميشوند در اينکه هنگام ابدا، مکرر گفته شده که بيان هدايت و سعادت مربوط بدو امر است بايد فاعل هدايت کننده تام‌ّ الفاعليّه باشد و مفعول هدايت شونده تام‌ّ القابليّه باشد و اينکه مشرکين و کفّار فاعل که خدا و رسول و امام و قرآن و علماء اعلام از هر جهتي تام الفاعليه هستند بقدر خردلي کوتاهي نشده تمام اسباب هدايت را فراهم کردند ولي اينکه کفار و مشرکين بلکه فسّاق و مخالفين و عصاة و معاندين قابليت ندارند بسبب هوا و هوس و حب شهوات و تقليد آباء و غير اينها اينها را از قابليت انداخته و ممکن نيست قبول هدايت کنند لذا ميفرمايد در اينکه آيه شريفه وَ إِن تَدعُهُم إِلَي الهُدي.
آنچه پيغمبر اقامه معجزه کند و موعظه و نصيحت نمايد و ادلّه و براهين اقامه کند فَلَن يَهتَدُوا لن براي نفي تأبيد است يعني هرگز اينها هدايت نميشوند بخصوص با تأکيد إِذاً أَبَداً انتظار هدايت آنها را نداشته باش بيش از اينکه بخود زحمت مده ذَرهُم يَأکُلُوا وَ يَتَمَتَّعُوا وَ يُلهِهِم‌ُ الأَمَل‌ُ فَسَوف‌َ يَعلَمُون‌َ حجر آيه 3.