سوره کهف(الكهف)، آیه ۵۷ · جزء ۱۵ · صفحه ۳۰۰
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِآيَاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا وَنَسِيَ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ إِنَّا جَعَلْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِن تَدْعُهُمْ إِلَى الْهُدَىٰ فَلَن يَهْتَدُوا إِذًا أَبَدًا
چه کسی ستمکارتر است از آن کس که آیات پروردگارش به او تذکّر داده شده، و از آن روی گرداند، و آنچه را با دستهای خود پیش فرستاد فراموش کرد؟! ما بر دلهای اینها پردههایی افکندهایم تا نفهمند؛ و در گوشهایشان سنگینی قرار دادهایم (تا صدای حق را نشنوند)! و از این رو اگر آنها را به سوی هدایت بخوانی، هرگز هدایت نمیشوند!
معنی کلمات و عبارات
«أکِنَّةً» و «أن یَفْقَهُوهُ» و «وَقْراً»: (نگا: أنعام / ، إسراء / ).
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- روى گردانى از آیات پروردگار پس از تذکّر یافتن و آگاهى به آن، بزرگ ترین ظلم است. «و من أظلم ممّن ذکّر بأیت ربّه فأعرض عنها»
«ذکر» یعنى، شناختى که در حافظه حاضر باشد (برگرفته شده از مفردات راغب).
۲- نیندیشیدن در آیات الهى (قرآن) و گذر کردن از آن بدون تأمل و اندیشه، ستم کارى است. «و من أظلم ممّن ذکّر بأیت ربّه فأعرض عنها»
عطف «أعرض» به وسیله حرف «فاء» گویاى آن است که برخى، بدون تأمل و درنگ، پس از گوشزدشدن آیات الهى به آنان، از آن رومى گردانند و همین، موجب ورود آنان به زمره ستم کاران مى شود.
۳- بزرگ ترین ظلم ها و جنایت ها در تاریخ بشر، داراى ریشه در انکار آیات الهى و غفلت از کیفر اَعمال است. * «و من أظلم ممّن ذکّر بأیت ربّه فأعرض عنها و نسى ما قدّمت یداه»
برداشت بالا، بنابراین احتمال است که منظور از ظلم در «من أظلم» صرفاً، ظلم به نفس نباشد، بلکه علاوه بر آن، شامل ظلم به غیر نیز بشود و جمله «نسى ما قدمت یداه» کنایه از عدم اعتقاد به کیفر کردار و بقاى عمل باشد.
۴- ربوبیّت الهى، مقتضى ارائه آیات، براى رشد و تعالى بشر است. «ذکّر بأیت ربّه»
۵- از یاد بردن اَعمال و دستاوردهاى ناروا و به فراموشى سپردن گناهان گذشته خود، بزرگ ترین ستم انسان بر خویش است. «و یجدل ... و من أظلم ... و نسى ما قدّمت یداه»
«نسى ما قدّمت یداه» یعنى: «فراموش کرد کردار پیشین خود را.». مقصود از «ما» - به قرینه آیه قبل - جدال به باطل در برابر حق و استهزاى آیات الهى است.
۶- توجه همیشگى انسان به اَعمال گذشته خویش و نقد و بررسى آن ها، لازم است. «و من أظلم ممّن ... نسى ما قدّمت یداه»
۷- مؤمنانِ به آیات الهى، همواره، باید نگران اَعمال گذشته خود و درصدد جبران و اصلاح آن باشند. «و من أظلم ممّن ذکّر بأیت ربّه فأعرض عنها و نسى ما قدّمت یداه»
۸- اَعمال انسان، اختیارى وى و دستاورد خود او است. «ما قدّمت یداه»
۹- جدال به باطل در برابر حق و به استهزا گرفتن آیات الهى، زمینه ساز اِعراض از آن و بى اثر ماندن رهنمودهاى الهى است. «و یجدل الذین کفروا بالبطل لیدحضوا به الحقّ ... و من أظلم ممّن ذکّر بأیت ربّه فأعرض عنها»
ارتباط آیه مورد بحث با آیه قبل را مى توان این چنین تصویر کرد که اِعراض کنندگان از آیات الهى، همان مجادلگرانى هستند که با جدال باطل و استهزاى آیات الهى، خود را از فیض آن محروم مى سازند.
۱۰- خداوند، به جهت محروم ساختن مخالفان قرآن از فهمیدن نکته هاى آن و گوش سپارى به آیات الهى، بر دل هایشان، حجاب هایى متعدد و در گوش هایشان، سنگینى، مى افکند. «إنّا جعلنا على قلوبهم أکنّة أن یفقهوه و فى ءاذانّهم وقرًا»
«أکنّه» جمع «کِنان» به معناى «پرده و پوشش» است. «وَقر» به معناى «سنگینى» است. سنگینى در گوش، کنایه از دل ندادن به آیات الهى، و نشان دادن رفتارى شبیه کران، در آن است. ضمیر «یفقهوه» به «آیات» بازمى گردد که چون مراد از «آیات»، واژه «قرآن» است، ضمیر مذکر آمده است. و مراد از «أن یفقهوه»، «لئلایفقهوه» و یا «کراهة أن یفقهوه» است.
۱۱- برخى از مردم، در برابر آیات قرآن، مانند کسانى اند که گوش شان، سنگین، و فهم آن ها از کار افتاده است. «إنّا جعلنا على قلوبهم أکنّة أن یفقهوه و فى ءاذانهم وقرًا»
تعبیرهاى «على قلوبهم أکنّه» و «فى ءاذانهم وقراً» تعبیراتى کنایى هستند، نه این که واقعاً، گوش و قلب آن ها، خللى ظاهرى پیدا کرده باشد.
۱۲- محروم شدن از درک پیام هاى قرآن، کیفر بى اعتنایى به آیات خدا و فرو رفتن در غفلت از گناهان است. «ذکّر بأیت ربّه فأعرض عنها ... إنّا جعلنا على قلوبهم أکنّة أن یفقهوه»
۱۳- محروم شدن حقْ ناپذیران از گوش سپارى به آیات الهى و توجه به آن، بازتاب عملکرد خود آن ها است. «فأعرض عنها ... إنّا جعلنا ... فى ءاذانهم وقرًا»
۱۴- حقْ گریزىِ کافران و منکرانِ الهى، در حیطه قدرت خدا و وابسته به اراده او است. «إنّا جعلنا على قلوبهم أکنّة»
تأکید خداوند - به وسیله «إنّا جعلنا...» - بر حاکمیّت و نقش خود، از آن جهت است که گمان نرود کفرِ کافران و منکرانِ آیات الهى، از قلمروِ قدرتِ الهى بیرون است و آنان تبدیل به قدرتى در برابر خدا شده اند.
۱۵- گوش، ابزار شناخت، و قلب و دل، جایگاه فهم است. «إنّا جعلنا على قلوبهم أکنّة أن یفقهوه و فى ءاذانهم وقرًا»
۱۶- هدایت پذیرى کسانى که بر دل هایشان پرده افکنده شده و بر گوش هایشان سنگینى نشسته (محرومان از درک و فهم آیات الهى)، ناممکن است. «و إن تدعهم إلى الهدى فلن یهتدوا إذًا أبدًا»
«لن» براى نفى همیشگى است که در آیه مورد بحث، با کلمه «أبداً» نیز بر آن تأکید مجدد شده است; یعنى، چنین افرادى، هرگز و هیچ گاه، هدایت نخواهند شد و باید از آنان مأیوس بود.
۱۷- دل و اندیشه برخى از انسان ها، حتى در برابر هدایت گرى شخص پیامبر(ص) نفوذناپذیر است. «و إن تدعهم إلى الهدى فلن یهتدوا إذًا أبدًا»
۱۸- سرسختى برخى از افراد در برابر حق، نباید مایه دل سردى و نگرانى پیشوایان و مبلّغان دین گردد. «و إن تدعهم إلى الهدى فلن یهتدوا إذًا أبدًا»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۲–۵۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۵۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۸۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۷–۵۹ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار سنگینی گوشآثار عمل حق ناپذیرانآثار غفلت از کیفرآثار مجادله باطلآثار محرومیت از درک آیات خداآثار هدایتگری محمداحاطه اراده خدااهمیت حسابرسی خوداهمیت ذکر عملحجاب قلب دشمنان قرآنزمینه اعراض از حقزمینه بی تأثیری هدایتهای خداسنگینی گوش حق ناپذیرانسنگینی گوش دشمنان قرآنسنگینی گوش مکذبان قرآنعدم تعقل در آیات خداعدم تعقل در قرآنعوامل تکامل انسان هاعوامل نزول آیات خدافراموشی عمل ناپسندفراموشی گناهفلسفه آیات خدامنشأ بزرگترین ظلمنقش حق ناپذیراننگرانی از عمل گذشتهکیفر فراموشی گناهآثار حجاب قلبجایگاه فهمشناخت آیات خدااهمیت اصلاح عملتذکر آیات خداظلم اعراض از آیات خداعوامل هدایت ناپذیریاهمیت حسابرسی عملعوامل محرومیت از فهم قرآناحاطه قدرت خداآثار استهزای آیات خداهدایت ناپذیرانهدایت ناپذیری گمراهاننقش گوشکیفر اعراض از آیات خدابزرگترین ظلممراتب ظلمآسیب شناسی تبلیغحق ناپذیری کافراننقش قلبتکلیف مؤمنانظلم به خودآثار تکذیب آیات خداعمل انسانابزار شناختمسؤولیت مبلغاناختیار انسانموارد ظلمآثار عملآثار ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۴)
- ستمکار بودن استهزاگران به ایات خدا+۱ آیه
- رویگردانی از ایات خدا، سبب قراگرفتن در زمره ستمکارترین مردم+۲ آیه
- ختم قلب سبب رویگردانی از ایات خدا
- رویگردانی از ایات خدا، درپیدارنده عذاب الهی+۸ آیه
- ستم پیشهترین مردم، رویگردانان از ایات خدا+۲ آیه
- اعراض کنندگان از ایات الهی، محروم از شناخت حقایق
- رویگردانان از ایات الهی، محروم از هدایت
- گریزندگان از ایات خدا هنگام یاداوری به انها ستمگرترین مردم+۱ آیه
- متذکّر نشدن به ایات خدا، برخاسته از ختم قلب کافران
- ختم قلب، مانع درک درست ایات الهی و ایمان به انها+۱ آیه
- کارامد نبودن ابزار شناخت، از عوامل درک نکردن درست ایههای الهی+۱ آیه
- رویگردانی از ایات خدا پس از تذکّر، از بزرگترین ستمها
- جدال به باطل و استهزای ایات الهی زمینه اعراض از ان+۱ آیه
- رویگردانی مشرکان از ایات قران بهرغم رساییان+۲ آیه
- پردهها و حجابهای قلب از موانع فهم ایات قران+۱ آیه
- استهزای ایات خدا و انذارهای او از مصادیق ستم+۱ آیه
- جدال کافران با سخنان باطل خود، مانع بهرهمندشدن انان از انذارهای پیامبران+۱ آیه
- قلب انسان، توانمند بر درک و شناخت+۱ آیه
- قلب، از ابزار تعقل و خردورزی+۳ آیه
- تهدید اعراضکنندگان از ذکر خدا و ایات او، به کیفر و عذاب در قیامت+۱ آیه
- دلمردگی، زمینهساز جهل+۳ آیه
- حرمت حقگریزی و اعراض از دعوت به حق
- حرمت اعراض، از ایات الهی+۶ آیه
- وجوب ایمان به ایات الهی+۷ آیه
- حرمت کفر به ایات الهی+۲ آیه
- پیش فرستادن و تقدیم با دستان، کنایه از اعمال گذشته+۲ آیه
- دست، وسیله اصلی و محوری برای انجام دادن کارهای انسان+۲ آیه
- وجود ستمکارتر از اعراض کنندگان، پس از ذکر ایات خدا، مورد پرسش انکاری خدا+۱ آیه
- ستمکارتر از اعراض کنندگان پس از ذکر ایات خدا، مورد پرسش انکاری خدا+۱ آیه
- قلب، از ابزار شناخت انسان+۱ آیه
- اعراض از ایات الهی، سبب محرومیّت از شناخت حقایق
- ختم قلب (بر اثر گناه)، از موانع شناخت صحیح و درک حقایق+۴ آیه
- کوردلی، از موانع شناخت حقایق+۳ آیه
- استفاده نکردن از ابزار شناخت، زمینه ساز ضلالت و گمراهی+۲ آیه
- ظلم پیشگی، زمینه ساز انکار ایات الهی+۶ آیه
- اعراض کنندگان از قران و ایات الهی، ستمکارترین مردمان+۸ آیه
- رویگردانی از ایات پروردگار، پس از تذکّر یافتن و اگاهی به ان، از بزرگ ترین ظلمها+۱ آیه
- ستمگرترین مردم، تکذیب کنندگان ایات خداوند+۴ آیه
- رویگردانی از ایات پروردگار، پس از تذکّر یافتن و اگاهی به ان، از بزرگ ترین ظلمها+۲ آیه
- رویگردانی از قران، رفتاری ظالمانه+۵ آیه
- نادیده گرفتن ایات الهی و تکذیب انها، عملی ظالمانه+۶ آیه
- غفلت از گناهان گذشته خویش، ستم و موجب سقوط و نابودی امّتها
- کفر، ظلم و کافران، مردمی ستم پیشه+۱ آیه
- اعمال اعراض کنندگان از ایات الهی، مقتضی تعجیل در عذاب انان+۱ آیه
- رویگردانی از ایات خدا، در پی دارنده عذاب و کیفر الهی+۹ آیه
- فراموشی اعمال و گناهان گذشته، بزرگ ترین ظلم به خویشتن
- ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا+۷ آیه
- ایات از اسما و صفات قران+۱ آیه
- اعراض از قران، موجب قرار گرفتن در زمره ظالم ترین افراد+۶ آیه
- اعراض و رویگردانی از قران، مایه محرومیّت ابدی از هدایتهای الهی
- اعراض کافران از قران+۱ آیه
- اعراض مشرکان از قران+۲ آیه
- از دست دادن ابزار شناخت، سبب اعراض از قران
- اعراض از ایات، مانع درک حقایق و معارف قران، با از دست دادن ابزار شناخت
- روحیه ستمگری، مانع درک و شناخت قران
- غفلت و فراموشی از عواقب اعمال بد، مانع درک قران
- محرومیّت از ابزار شناخت و وجود پرده ها و حجابهای قلب، از موانع فهم ایات قران+۱ آیه
- محرومیّت از هرگونه هدایت، مانع درک قران
- قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۶ آیه
- نفوذ ناپذیری و حجاب داشتن بعضی قلبها، در مقابل هدایتها و دعوتهای پیامبر(صلی الله علیه واله)
- اعراض از ایات پروردگار پس از یاداوری، از اثار پوشش و حجاب قلب
- پوشش و حجاب قلب، موجب قرار گرفتن در شمار ظالمان
- حجاب قلب، موجب تداوم گمراهی و هدایت ناپذیری انسان
- پرده ها و حجابهای قلب، از موانع درک و فهم ایات قران+۳ آیه
- گناه، موجب قرار گرفتن قلب در پوشش و هدایت ناپذیری ان
- کوردلی و محرومیت از فهم حقایق، پیامد کفر+۵ آیه
- اعراض کافران، از ایات و حقایق قران+۱ آیه
- محرومیّت قلبهای کافران از فهمیدن و درک ایات الهی به دلیل اعراض از ان
- لجاجت کافران با جدال، اشکال تراشی و به کارگیری روشهای باطل و دستاویزهای دروغین در برخورد با تعالیم و رسالت انبیا و ایات الهی+۱ آیه
- لجاجت و اصرار بر کفر در برابر انذارهای پیامبر(صلی الله علیه واله)موجب کوری باطنی+۳ آیه
- عناد و لجاجت کافران مانع از ایمان انها و رهیابی به حق+۱ آیه
- اصرار بر کفر و شرک از سر حق ستیزی موجب سنگینی گوش جهت شنیدن حقایق+۳ آیه
- لجاجت و مجادله گری کافران در کفر و تمسخر ایات الهی موجب محرومیّت از هدایت+۱ آیه
- خداوند، قراردهنده سنگینی بر گوش کافران+۳ آیه
- گوش، از ابزار شناخت و درک حقایق+۴ آیه
- ظلم بر خویشتن، زمینه لجاجت انسان در نپذیرفتن ایات الهی+۲ آیه
- مجادلهگری و تمسخر ایات الهی، مانع شنیدن حقایق هدایتگر+۱ آیه
- ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و اله نسبت به هدایت افراد فاقد ابزار هدایت+۱ آیه
- «تدع»
- ستمکار بودن استهزا گران ایات و معجزات الهی+۱ آیه
- رویگردانی و تاثیر ناپذیری کافران، از هر گونه معجزه الهی+۳ آیه
- ختم قلب، سبب رویگردانی از معجزات الهی
- ظلم و ستم ستمگران، باعث اعراض از ایات و معجزات پروردگار+۲ آیه
- سنگینی گوشها، سبب رویگردانی از معجزات الهی
- رویگردانی از معجزات الهی، در پی دارنده عذاب الهی+۸ آیه
- رویگردانان از معجزه الهی، ستمکارترین مردمان+۲ آیه
- رویگردانان از معجزات و ایات الهی، محروم از هدایت
- انذار، از روشهای هدایت+۱ آیه
- بشارت به مردم، از روشهای هدایت انان+۱ آیه
- اعراض و رویگردانی از ایات خدا، سبب هدایت ناپذیری و نپذیرفتن دعوت پیامبر صلی الله علیه و اله
- اعراض از قران، مانع بهرهمندی از هدایتهای ان+۱ آیه
- شرک، مانع هدایتیافتگی انسان+۲ آیه
- فراموشی اعمال گذشته و غفلت از سابقه زشت، زمینه هدایت ناپذیری
- کور دلی و حق ناپذیری، عامل هدایت ناپذیری و مانع تاثیر تلاشهای هدایتگران+۱ آیه