تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ رَبُّکَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤاخِذُهُمْ بِما کَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذابَ بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلاً (58)
وَ رَبُّکَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ: و پروردگار تو بسيار آمرزنده و صاحب بخشش است و به جهت فضل و رحمت نامتناهى خود عذاب معاندين و مخالفين را تعجيل ننموده و تأخير اندازد براى اينکه توبه نمايند. لَوْ يُؤاخِذُهُمْ بِما کَسَبُوا:
اگر بگيرد خداوند تعالى کافران را به آنچه کسب نمودند از گناهان، که شرک و تکذيب پيغمبران و قرآن است، و مهلت ندهد ايشان را، لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذابَ:
هر آينه تعجيل فرمايد براى ايشان عذاب را در دنيا به سبب تمادى در کفر و عداوت پيغمبر و اعراض از آيات، و لکن در آن تعجيل نفرمايد. بَلْ لَهُمْ مَوْعِدٌ:
بلکه براى ايشان وعده يا زمان موعود است که روز «بدر» يا قيامت باشد که چون زمان موعود رسد، لَنْ يَجِدُوا مِنْ دُونِهِ مَوْئِلًا: هرگز نيابند غير از خداى
جلد 8 - صفحه 80
تعالى پناهى و گريزگاهى که به آن بازگشت کنند.
تذکره: فضل و رحمت و بخشايش خداوندى نسبت به بندگان، به اندازه‌اى است که هر قدر نافرمانى و ناسپاسى نمايند باز هم در ظلّ مرحمت نامتناهى الهى زيست نمايند، و الّا اگر بندگان را به اعمالشان فرا گيرد، هر آينه جنبنده‌اى در روى زمين باقى نماند، چنانچه مى‌فرمايد: «وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَکَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ وَ لکِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ» «1» و لکن تأخير اندازد، شايد توبه و انابه و بازگشتى نمايند؛ و چنانچه تنبهى حاصل نشد، وقتى اجل موعود باز آيد و زمان جزا و پاداش اعمال رسد، ساعتى تقديم و تأخير نيابد و پناهى به غير از ذات خداوندى نباشد.
حضرت امير المؤمنين عليه السلام در نهج البلاغه در ذيل خطبه‌اى فرمايد:
عباد اللّه انّه ليس لما وعد اللّه من الخير مترک و لا فيما نهى عنه من الشّر مرغب عباد اللّه احذروا يوما تفحص فيه الاعمال و يکثر فيه الزّلزال و يشيب فيه الاطفال .. «2».
اى بندگان خدا، بتحقيق نيست براى آنچه وعده فرموده خداوند آن را از خير و ثواب، جاى ترک و واگذاشتن؛ زيرا ثواب الهى بسيار عظيم و بالاتر از آن تنعّم و تلذّذ متصور نيست، و چگونه عاقل آن را ترک کند و نيست در آنچه خدا نهى فرموده آن را از شر و عقاب جاى رغبت و خواهشى، زيرا عقاب سبحانى بسيار شديد است، چگونه عاقل رغبت به آن نمايد. اى بندگان خدا، حذر کنيد از روزى که تجسس شود از تمام اعمال، و زياد است در آن روز اضطراب، و پير مى‌گردند اطفال در آن از شدت ترس.