آیه ۵۸ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۵۸ · جزء ۱۵ · صفحه ۳۰۰

وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُم بِمَا كَسَبُوا لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَل لَّهُم مَّوْعِدٌ لَّن يَجِدُوا مِن دُونِهِ مَوْئِلًا

و پروردگارت، آمرزنده و صاحب رحمت است؛ اگر می‌خواست آنان را به خاطر اعمالشان مجازات کند، عذاب را هر چه زودتر برای آنها می‌فرستاد؛ ولی برای آنان موعدی است که هرگز از آن راه فراری نخواهند داشت!

معنی کلمات و عبارات
«مِن دُونِهِ»: در مقابل آن موعد. بجز خدا. «لَن یَجِدُوا مِن دُونِهِ مَوْئِلاً»: از دست آن پناهگاهی نمی‌یابند که خویشتن را در آن محفوظ دارند. با فرا رسیدن آن، پناهگاهی جز خدا نمی‌یابند که بتواند ایشان را مصون دارد. «مَوْئِلاً»: ملجأ. پناهگاه.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند، بسیار آمرزنده و داراى رحمت گسترده است. «و ربّک الغفور ذوالرحمة» «غفور» صیغه مبالغه است و حرف «ال» در «الرحمة» بر کمال (استغراق صفات) دلالت دارد، بنابراین، «ذوالرحمة» یعنى «مالکِ رحمتِ کامل» و این، حاکى از گستردگى رحمت الهى است. ۲- غفران و رحمت خداوند، جلوه هایى از مقام ربوبیّت او است. «و ربّک الغفور ذوالرحمة» «الغفور» مى تواند خبر و یا صفت براى «ربّک» باشد. ۳- اَعمال اِعراض کنندگان از آیات الهى، مقتضى تعجیل و زودرسى عذاب بر ایشان است. «لو یؤاخذهم بما کسبوا لعجّل لهم العذاب» اگر بخواهند محتواى جمله شرطیه را به گونه اى بیان کنند که علاوه بر گذشته، وضعیّت آینده را نیز بازگو کند، یکى از شرط و جزا را مضارع و دیگرى را ماضى مى آورند. بنابراین «لو یؤاخذهم ... لعجل» بیان مى دارد که در گذشته، چنین بود و در آینده نیز همین گونه خواهد بود. ۴- غفران و رحمت گسترده الهى، مانع مؤاخذه و مجازات سریع کافران هدایت ناپذیر است. «و ربّک الغفور ذوالرحمة لو یؤاخذهم بما کسبوا لعجّل لهم العذاب» مرجع ضمیر «هم» در «یؤاخذهم» واژه «مَن ذُکِّرَ...» در آیه قبل است; یعنى، آنان که از آیات الهى، اِعراض کرده و به مهلکه هدایت ناپذیرى درافتادند. ۵- لطف و رحمت الهى بر آدمیان، همواره، مقدّم بر غضب او است. «و ربّک الغفور ذوالرحمة لو یؤاخذهم بما کسبوا لعجّل لهم العذاب» جمله «و ربّک الغفور...» به منزله تعلیلى براى امتناع در «لو یؤاخذهم» است; یعنى، اگر تعجیلى در مؤاخذه و عذاب برخى از کافران صورت نمى گیرد، به دلیل غفران و رحمت گسترده پروردگار است. بر این اساس، شمول غفران و رحمت خداوند، سابق بر شمول غضب و عقوبت او است; یعنى، اصل اوّلى، شمول رحمت است. ۶- مهلت یافتن گنه کاران و تأخیر مجازات ایشان، به معناى ایمنى ابدى آنان از کیفر نیست. «لو یؤاخذهم ... بل لهم موعد لن یجدوا من دونه موئلاً» ۷- اِعطاى مهلت از سوى خداوند به گنه کاران، براى روى آورى به توبه، جلوه ربوبیّت الهى است. «و ربّک الغفور ذوالرحمة لو یؤاخذهم بما کسبوا لعجّل لهم العذاب بل لهم موعد» یادآورى رحمت و غفران خداوند، در ضمن آیاتى که نشان دهنده حال هدایت ناپذیران و عذاب حتمى آنان است، دربردارنده این پیام نیز هست که در هر صورت، راه بازگشت، مسدود نشده و مجرم، مى تواند به سوى او بازگردد. ۸- اَعمال انسان، دستاوردهاى خودِ وى و بازتاب آن نیز متوجه خودِ او است. «لو یؤاخذهم بما کسبوا» ۹- جدال در برابر آیاتِ حق و اِعراض از آن ها و غفلت از گناهان، داراى کیفر قطعى است. «ذکّر بأیت ربّه فأعرض عنها ... بل لهم موعد» ۱۰- نظام کیفرى خداوند براى مجازات کافرانِ عصر بعثت، نظامى مشخَّص و داراى مَوعِد و زمانى تخلّف ناپذیر بود. «بل لهم موعد لن یجدوا من دونه موئلاً» به قرینه آیه بعد، مراد مؤاخذه در «لو یؤاخذهم» مؤاخذه در دنیا است. و جمله «بل لهم موعد» ظهور در فعلیّت آن وعده دارد که در مورد کافران عصر بعثت صادق است. ۱۱- براى مجرمان، پس از پایان مهلت آنان و فرا رسیدن موعد تحقُّق عذاب آنان، کمترین پناهگاهى وجود ندارد. «بل لهم موعد لن یجدوا من دونه موئلاً» «موئل» اسم مکان به معناى «ملجأ و پناگاه» است. ضمیر در «من دونه» به «موعد» برمى گردد و مراد این است که کافران، جز حرکت به سوى زمان تعیین شده عذاب، راه نجاتى ندارند. نکره بودن «موئلاً» بر عموم نفى دلالت دارد; یعنى، براى مجرمان کمترین پناگاهى نیز پیدا نمى شود.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۹)
  • رویگردانی از ایات خدا، درپیدارنده عذاب الهی+۱۱ آیه
  • پروردگار، یگانه پناهگاه انسانها+۲ آیه
  • مهلت خدا به انسانها در دنیا و عدم شتاب در کیفر انان+۳ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۳ آیه
  • تهدید اعراضکنندگان از ذکر خدا و ایات او، به کیفر و عذاب در قیامت+۱ آیه
  • حرمت کفر به ایات الهی+۲ آیه
  • حرمت کفر به انبیا و پیامبران الهی+۱ آیه
  • خداجویی و التجا به او، در گرفتاریها و سختیها+۱ آیه
  • رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او
  • عذاب اخرتی (در صورت تحقّق موجبات ان)، اقتضای ربوبیّت خدا+۲ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی امرزش گری او+۱ آیه
  • خداوند، دارای رحمت ویژه و خاص، نسبت به مؤمنان
  • خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده
  • کیفر ستم پیشگان، سنّت تغییرناپذیر خداوند+۱ آیه
  • اجل (زمان مقدّر و معیّن) داشتن کارها، از اسباب تاخیر عذاب+۲ آیه
  • اعمال اعراض کنندگان از ایات الهی، مقتضی تعجیل در عذاب انان+۱ آیه
  • غفران و رحمت گسترده الهی، مانع تعجیل در عذاب کافران+۲ آیه
  • رویگردانی از ایات خدا، در پی دارنده عذاب و کیفر الهی+۱۱ آیه
  • جدال به باطل برای نابودی حق، در پی دارنده عذاب+۱ آیه
  • کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۲ آیه
  • هشدار خداوند به استهزا کنندگان قران+۳ آیه
  • وعده قیامت، حق، حتمی و تخلّف ناپذیر
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
  • رویگردانی از معجزات الهی، در پی دارنده عذاب الهی+۹ آیه
  • تعجیل نکردن خداوند در نزول عذاب بر کفر پیشگان، برخاسته از غفران الهی+۴ آیه
  • امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۱ آیه
  • غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۱ آیه
  • مویل/ اسماوصفات
  • برپایی قیامت، وعده حتمی الهی
واژه‌ها